နိုင်ငံသားထက် လူသားအဖြစ်၊ တန်းတူညီမျှမှုကို ချဲ့ထွင်ပါ – Youngah Kim (အာရှငြိမ်းချမ်းရေးဆီသို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း MAP ဥက္ကဋ္ဌ)
171211 ဆွေးနွေးပွဲ စာတမ်းစုစည်းမှု
1. နိဒါန်း
2016 ခုနှစ်ကုန်တွင် နိုင်ငံတွင်း နေထိုင်သော နိုင်ငံခြားသားဦးရေ နှစ်သန်းကျော်လွန်ခဲ့ပြီး (2005 ခုနှစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် 8.5%၊ 159,922 ဦး တိုးလာသည်)၊ လွန်ခဲ့သော ငါးနှစ်အတွင်း နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ 9.26% နှုန်းဖြင့် တိုးပွားလျက်ရှိသည်။ တရုတ်နွယ်ဖွားများအတွက် ပြည်ပနေ ကိုရီးယားနွယ်ဖွား (F-4) အရည်အချင်း အကျုံးဝင်သူ တိုးချဲ့ခြင်းနှင့် နိုင်ငံသားဖြစ်ရန် လိုအပ်ချက်များ ပြည့်မီသော နိုင်ငံခြားနိုင်ငံသား နွယ်ဖွားများ၏ အမြဲတမ်းနေထိုင်ခွင့် (F-5) လျှောက်ထားမှု တိုးပွားခြင်းတို့ကို အဓိက တိုးပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ဤသို့ နိုင်ငံခြားသား တိုးပွားလာသည့် လမ်းကြောင်းသည် မွေးဖွားနှုန်းနည်းပြီး လူဦးရေ အသက်ကြီးလာသော လူ့အဖွဲ့အစည်းကြောင့် နိုင်ငံခြားလုပ်သားအင်အား တိုးလာခြင်း၊ နိုင်ငံတကာ အိမ်ထောင်ပြုမှု တိုးလာ၍ အိမ်ထောင်ရေးကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းလာသူ တိုးလာခြင်း၊ နိုင်ငံခြားနိုင်ငံသား နွယ်ဖွားများ ဝင်ရောက်လာခြင်းနှင့် ပညာသင်ကြားသူ တိုးလာခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ဆက်လက်တည်ရှိမည်ဟု မျှော်မှန်းရသည်။ (http://www.index.go.kr/potal/main/EachDtlPageDetail.do?idx_cd=2756)
နိုင်ငံခြားသား နေထိုင်သူဦးရေ တိုးပွားခြင်းသည် ကျယ်ပြန့်စွာ ဆိုရလျှင် ကိုရီးယားတစ်နိုင်ငံလုံးတွင်၊ ကျဉ်းမြောင်းစွာ ဆိုရလျှင် ဒေသခံ အသိုင်းအဝိုင်းတွင် အတူနေထိုင်သော ရွှေ့ပြောင်းသူများ များပြားလာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ နိုင်ငံခြားသားအားလုံးအနက် 75% သည် အစိုးရထံ နိုင်ငံခြားသား မှတ်ပုံတင်ခြင်းနှင့် နေထိုင်ရာ မှတ်ပုံတင်ခြင်းများ ပြုလုပ်ကာ ရေရှည်နေထိုင်ကြပြီး၊ မှတ်ပုံမတင်ထားသော (တရားမဝင်နေထိုင်သော) နိုင်ငံခြားသား 210,000 ခန့်ကိုပါ ပေါင်းထည့်လျှင် ထိုအရေအတွက်သည် ပို၍များပြားသည်။ ကိုရီးယားအစိုးရသည် ရွှေ့ပြောင်းသူများအတွက် လူမှုပေါင်းစည်းရေး မူဝါဒ ချမှတ်နေသည့်ထဲ၌ပင် လုပ်သားအင်အား မလုံလောက်မှု ဆက်လက်ရှိနေသဖြင့် ကျွမ်းကျင်၊ မကျွမ်းကျင် နိုင်ငံခြားလုပ်သားများ ဝင်ရောက်စေရေး မူဝါဒကို ချမှတ်ပြီး တစ်ချိန်တည်းတွင် ပြည်တွင်းသားများ၏ လုပ်သားဈေးကွက်ကို ကာကွယ်သည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် တရားမဝင်နေထိုင်သူများ၏ တရားမဝင် အလုပ်လုပ်ကိုင်မှုကို နှိမ်နင်းနေသည်။ အစိုးရသည် ကိုရီးယားလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ရေး အကျပ်အတည်းကို ကျော်လွှားရန် ယာယီဖြေရှင်းနည်းအဖြစ် နိုင်ငံခြားသား ဝင်ရောက်မှုကို မူဝါဒအရ လှုံ့ဆော်ခဲ့ပြီး ကိုရီးယားကို ယဉ်ကျေးမှုစုံ လူ့အဖွဲ့အစည်းဟု ကြေညာခဲ့သော်လည်း ယခုအထိ နိုင်ငံခြားသား လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှု ကာကွယ်ရေး အစီအမံချမှတ်ရာတွင် တက်ကြွမှု မရှိခဲ့ပါ။
ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်ဦးရေ 65.6 သန်းကို ကျော်လွန်သွားသည့် ‘ဒုက္ခသည် အကျပ်အတည်း’ ခေတ်တွင် ဒုက္ခသည် လက်ခံမှု တိုးချဲ့ခြင်းနှင့် လူ့အခွင့်အရေး ကာကွယ်ခြင်းသည် နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်း ရင်ဆိုင်နေရသည့် အကြီးမားဆုံး ပြဿနာဖြစ်သည်။ ဒုက္ခသည် လက်ခံခြင်းသည် အခြားနောက်ခံရှိ ရွှေ့ပြောင်းသူများနှင့် မတူဘဲ ဒုက္ခသည်များအပေါ် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုကို ရည်ရွယ်သည်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ရေး အကျပ်အတည်း၏ ဖြေရှင်းနည်း မဟုတ်သဖြင့် နိုင်ငံတစ်ခုက ဒုက္ခသည်များကို မည်သို့ လက်ခံ၍ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည်ဆိုသည်မှာ ထိုနိုင်ငံ၏ လူ့အခွင့်အရေးအပေါ် အမြင်နှင့် လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်မှုကို တိုင်းတာသည့် တိုင်းတာသည့် အညွှန်းကိန်း (barometer) ဖြစ်သည်။
ကိုရီးယားသည် 1992 ခုနှစ်တွင် ‘1951 ခုနှစ် ဒုက္ခသည်များ၏ အဆင့်အတန်းဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်း’ နှင့် ‘1967 ခုနှစ် ဒုက္ခသည်များ၏ အဆင့်အတန်းဆိုင်ရာ ပရိုတိုကော’ တို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ 1993 ခုနှစ်တွင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဥပဒေနှင့် ၎င်း၏ အကောင်အထည်ဖော်ရေး အမိန့်တွင် ဒုက္ခသည် အသိအမှတ်ပြုခြင်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို ထည့်သွင်းထိန်းညှိခဲ့သော်လည်း ထိုလုပ်ထုံးလုပ်နည်း၏ လျင်မြန်မှု၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် တရားမျှတမှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ ဆက်လက်ပြဿနာတင်ပြမှုများ ရှိခဲ့ပြီး ဒုက္ခသည်များ၏ ဆက်ဆံမှုနှင့် ပတ်သက်၍ 2008 ခုနှစ် တတိယအကြိမ် ပြင်ဆင်ရာတွင် ပထမဆုံး ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် 2012 ခုနှစ်တွင် ဒုက္ခသည်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး 2013 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 1 ရက်တွင် အာရှတိုက်၌ ပထမဆုံး အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ ဒုက္ခသည် အသိအမှတ်ပြု လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေပြီး ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသူများ၏ လူမှုဆက်ဆံမှုကို ကိုင်တွယ်ခြင်းဖြင့် ဒုက္ခသည် အသိအမှတ်ပြုစနစ်၏ အခြေခံကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ မကြာသေးမီက 2015 ခုနှစ်မှစ၍ သုံးနှစ်ကာလ စမ်းသပ်ပုံစံဖြင့် ပြန်လည်နေရာချထားသော ဒုက္ခသည်များကို လက်ခံခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုရီးယား၏ ဒုက္ခသည် အသိအမှတ်ပြုနှုန်းသည် ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှ 37% နှင့် ယှဉ်လျှင် အလွန်နည်းပါးသော 3.9% (1994 ခုနှစ်မှ 2017 ခုနှစ် ဧပြီလအထိ 688 ဦး) သာ ရှိနေသေးသည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့် ပြည်တွင်းဥပဒေကြား ကွာဟချက် ရှိနေပြီး ဒုက္ခသည်များ၏ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး အာမခံချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ကွာဟချက် ရှိနေသည်။
ယဉ်ကျေးမှုစုံ အမုန်းတရား၊ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှု၊ အချို့ဘာသာတရားအပေါ် ရန်လိုသော လူထုအမြင်၊ လိင်လူနည်းစု ဒုက္ခသည်များအပေါ် လူထုအမြင်၊ ဒုက္ခသည်ဥပဒေ အလွဲသုံးစားပြုမှု တိုးပွားလာသည်ဟူသော ဝေဖန်မှုများ
2. ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်းအရ ဒုက္ခသည်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်နှင့် ဥပဒေကြောင်းဆိုင်ရာ အဆင့်အတန်း
နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ ဒုက္ခသည်များသည် ဦးစွာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း (1948)၊ အရပ်ဘက်နှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာ ပဋိညာဉ် (ဤနောက် လွတ်လပ်ခွင့် ပဋိညာဉ်ဟု ခေါ်သည်၊ 1966)၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာ ပဋိညာဉ် (ဤနောက် လူမှုအခွင့်အရေး ပဋိညာဉ်ဟု ခေါ်သည်၊ 1966) တို့နှင့်အတူ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှု ပပျောက်ရေး ကွန်ဗင်းရှင်း (1965)၊ အမျိုးသမီးများအပေါ် ခွဲခြားဆက်ဆံမှု ပပျောက်ရေး ကွန်ဗင်းရှင်း (1979)၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ဆန့်ကျင်ရေး ကွန်ဗင်းရှင်း (1984)၊ ကလေးသူငယ် အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်း (1989)၊ ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားများ၏ အခွင့်အရေး ကွန်ဗင်းရှင်း (1990)၊ မသန်စွမ်းသူများ၏ အခွင့်အရေး ကွန်ဗင်းရှင်း (2006) ကဲ့သို့ နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေး စံနှုန်းများဖြင့် အာမခံထားသော အခြေခံအခွင့်အရေးများကို ရရှိပြီး ဒုက္ခသည်အဆင့်အတန်းအရ အထူးအခွင့်အရေးများကိုလည်း ရရှိသည်။ ဒုက္ခသည်ဆိုသည်မှာ “လူမျိုး၊ ဘာသာ၊ နိုင်ငံသား၊ အချို့လူမှုအုပ်စု၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးအယူအဆတို့ကြောင့် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခံရမည်ကို ကြောက်ရွံ့ရန် လုံလောက်သော အကြောင်းရင်းရှိသည့် ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် မိမိနိုင်ငံသားဖြစ်သော နိုင်ငံ၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိသူဖြစ်၍ ထိုနိုင်ငံ၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုကို မရနိုင်သူ၊ သို့မဟုတ် ထိုကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် ထိုနိုင်ငံ၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုကို မလိုလားသူ၊ ထို့ပြင် ဤဖြစ်ရပ်များ၏ ရလဒ်အနေဖြင့် ပုံမှန်နေထိုင်ရာ နိုင်ငံ၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိသော နိုင်ငံမဲ့သူဖြစ်၍ ယခင် ပုံမှန်နေထိုင်ခဲ့သောနိုင်ငံသို့ ပြန်သွားမရနိုင်သူ၊ သို့မဟုတ် ထိုကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် ယခင် ပုံမှန်နေထိုင်ခဲ့သောနိုင်ငံသို့ ပြန်သွားလိုခြင်းမရှိသူ” (ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်း ပုဒ်မ 1 A(2))
ဆိုလိုသည်မှာ ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရရန် အောက်ပါလိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းရမည်။
- နိုင်ငံသားဖြစ်သောနိုင်ငံ၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိခြင်း၊ 2) ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်းပါ အကြောင်းရင်း 5 ရပ်အနက် တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုခြင်း၊ 3) ထိုအကြောင်းရင်းများကြောင့် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခံရမည်ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ 4) နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းတွင် ကျိုးကြောင်းဆီလျော်သော အကြောင်းရင်းရှိခြင်း၊ 5) နိုင်ငံသားဖြစ်သောနိုင်ငံ၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု မရှိခြင်း
ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်းက သတ်မှတ်ထားသော ဒုက္ခသည်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အခွင့်အရေးများသည် ဒုက္ခသည်က ခိုလှုံရာနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ခွင့် အဆင့်အတန်း ရရှိခြင်း ရှိမရှိ၊ သို့မဟုတ် မည်သည့်အမျိုးအစား ရရှိခြင်းနှင့် မသက်ဆိုင်ပါ။
ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်းက အာမခံထားသော အဓိကအခွင့်အရေးများမှာ လွတ်လပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများဖြစ်ပြီး ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်၊ အသင်းအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းပိုင်ခွင့်၊ တရားရုံးတွင် စစ်ဆေးခံပိုင်ခွင့်၊ နေထိုင်ရာ ပြောင်းရွှေ့ခွင့် စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ လူမှုအခွင့်အရေးအနေဖြင့် အိမ်ရာ၊ ပညာရေးရပိုင်ခွင့်၊ အများပြည်သူ အကူအညီ ရပိုင်ခွင့်၊ အလုပ်လုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့် လူမှုလုံခြုံရေးရပိုင်ခွင့်၊ မူပိုင်ခွင့် စသည်တို့ ရှိသည်။ ထို့ပြင် ဒုက္ခသည်များသည် နှင်ထုတ်ခြင်းနှင့် ပြန်ပို့ခြင်း တားမြစ်ချက် (ပုဒ်မ 33)၊ တရားမဝင် ဝင်ရောက်နေထိုင်မှုအတွက် ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်၊ နိုင်ငံသားဖြစ်ရန် လွယ်ကူစေခြင်း ကဲ့သို့သော အကြွင်းမဲ့ အခွင့်အရေးများကို ရရှိသည်။ ကွန်ဗင်းရှင်းပါ အချက်အားလုံးကို လူမျိုး၊ ဘာသာ သို့မဟုတ် မူလနိုင်ငံအလိုက် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းမရှိဘဲ အသုံးပြုရမည် (ပုဒ်မ 3)။
ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်းသည် အကြွင်းမဲ့ အခွင့်အရေးများအပြင် အခွင့်အရေးတစ်ခုစီ၏ အာမခံမှုအဆင့်ကို နိုင်ငံသား သို့မဟုတ် နိုင်ငံခြားသားနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ သတ်မှတ်ထားသည်။
- နိုင်ငံခြားသားများအား ယေဘုယျအားဖြင့် ပေးသည့်ဆက်ဆံမှုနှင့် တူညီသော ဆက်ဆံမှု/ဖြစ်နိုင်သမျှ အနှစ်သက်ဆုံး ဆက်ဆံမှု/တူညီသော အခြေအနေအောက်တွင် နိုင်ငံခြားသားများအား ယေဘုယျအားဖြင့် ပေးသည်ထက် မလျော့နည်းသော ဆက်ဆံမှု (ဥပမာ - ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သောပစ္စည်းနှင့် မရွှေ့ပြောင်းနိုင်သောပစ္စည်း၊ လုပ်ကိုင်ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်း၊ လွတ်လပ်သောအလုပ်အကိုင်၊ အိမ်ရာ) 2) တူညီသော အခြေအနေအောက်တွင် နိုင်ငံခြားနိုင်ငံသားများအား ပေးထားသည့် ဆက်ဆံမှုများအနက် အနှစ်သက်ဆုံး ဆက်ဆံမှု (ဥပမာ - အသင်းအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းပိုင်ခွင့်၊ အလုပ်အကိုင်) 3) ပြည်တွင်းသားများနှင့် တူညီသော ဆက်ဆံမှု (ဥပမာ - တရားရုံးတွင် စစ်ဆေးခံပိုင်ခွင့်၊ မူပိုင်ခွင့်နှင့် စက်မှုပိုင်ဆိုင်မှု အခွင့်အရေး၊ ရိက္ခာခွဲတမ်း၊ မူလတန်းပညာရေး၊ အများပြည်သူ ကယ်ဆယ်ရေး၊ လုပ်ငန်းခွင်ဥပဒေနှင့် လူမှုလုံခြုံရေး)
4. ပြည်တွင်းဥပဒေအရ ဒုက္ခသည်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်၊ ဥပဒေကြောင်းဆိုင်ရာ အဆင့်အတန်းနှင့် ဆက်ဆံမှု
1) ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် အခြေခံအခွင့်အရေး၏ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်ကို “နိုင်ငံသား” ဟုသာ သတ်မှတ်ထားပြီး နိုင်ငံသားတို့၏ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး ကာကွယ်မှုကို 「အလုပ်သမားစံနှုန်း ဥပဒေ」၊ 「လူမှုလုံခြုံရေး အခြေခံဥပဒေ」၊ 「ပညာရေး အခြေခံဥပဒေ」၊ 「ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု အခြေခံဥပဒေ」၊ 「အိမ်ရာဥပဒေ」 စသည့် သက်ဆိုင်ရာ ဥပဒေအမျိုးမျိုးတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ထိုဥပဒေအများစုသည် နိုင်ငံသားများကို ရည်ရွယ်ထားပြီး ရွှေ့ပြောင်းသူများအတွက် ပြဋ္ဌာန်းချက် မရှိခြင်း သို့မဟုတ် ဖယ်ထုတ်ထားခြင်း ဖြစ်ကာ ရလဒ်အနေဖြင့် ရွှေ့ပြောင်းသူများသည် နိုင်ငံသားဖြစ်အောင် မလုပ်ပါက အခွင့်အရေးများကို အာမခံမခံရပါ။
သို့ရာတွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ခုံရုံးသည် “အခြေခံအခွင့်အရေး အာမခံချက်နှင့်ပတ်သက်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းချက်တစ်ခုချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူချက်အရ” “နိုင်ငံသားနှင့် ဆင်တူသော အဆင့်အတန်းရှိ နိုင်ငံခြားသားသည် အခြေခံအခွင့်အရေး၏ အဓိကပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်နိုင်သည်” ဟု ရှင်းလင်းဖော်ပြကာ “နိုင်ငံခြားသား၏ အခြေခံအခွင့်အရေး အဓိကပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်မှု” ကို မူအားဖြင့် အသိအမှတ်ပြုသည်။ “လူ့ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် တန်ဖိုး၊ ပျော်ရွှင်မှုကို လိုက်စားပိုင်ခွင့်သည် လူသား၏ အခွင့်အရေးအဖြစ် နိုင်ငံခြားသားလည်း အဓိကပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်နိုင်ပြီး တန်းတူညီမျှခွင့်သည်လည်း လူသား၏ အခွင့်အရေးအဖြစ် မဲပေးပိုင်ခွင့် စသည်တို့၏ သဘာဝအရ ကန့်သတ်ချက်နှင့် အပြန်အလှန်ဆက်ဆံရေးမူအရ ကန့်သတ်ချက်များသာ ရှိသည်” ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည် (ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ခုံရုံး 1994.12.29. ဆုံးဖြတ်ချက် 93Hun-Ma120၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ခုံရုံး 2001.11.29. 99Hun-Ma494။ Hwang Pilgyu (2010))။
တစ်ဖက်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ခုံရုံးသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ အခြေခံအခွင့်အရေးများကို “လွတ်လပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ အခြေခံအခွင့်အရေး” နှင့် “လူမှုအခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အခြေခံအခွင့်အရေး” ဟူ၍ ခွဲခြားပြီး ရှေ့ပိုင်းကို “လူသား၏ အခွင့်အရေး”၊ နောက်ပိုင်းကို “နိုင်ငံသား၏ အခွင့်အရေး” ဟု သတ်မှတ်ကာ နိုင်ငံခြားသားကို “လူသား၏ အခွင့်အရေး” ၏ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် မြင်ပြီး လူမှုအခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အခြေခံအခွင့်အရေးကို နိုင်ငံသားများအတွက်သာ အသိအမှတ်ပြုသည်ဟူသော ရပ်တည်ချက်ကို ယူထားသည်။ သို့ရာတွင် အလုပ်လုပ်ပိုင်ခွင့်များအနက် “နိုင်ငံအား အလုပ်အကိုင် မြှင့်တင်ရေးအတွက် လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး မူဝါဒများကို တောင်းဆိုနိုင်သည့် အခွင့်အရေး” ကဲ့သို့ လူမှုအခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အခြေခံအခွင့်အရေး မဟုတ်ဘဲ “အရင်းရှင်စီးပွားရေး စနစ်အောက်တွင် အလုပ်သမားတစ်ဦးက အခြေခံဘဝလိုအပ်ချက်များကို ရရှိစေရန်နှင့် လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို အာမခံချက်ရရှိစေရန် အနည်းဆုံး အလုပ်အကိုင်အခြေအနေများကို တောင်းဆိုနိုင်သည့် အခွင့်အရေး” ကဲ့သို့ လွတ်လပ်ခွင့်ဆိုင်ရာ အခြေခံအခွင့်အရေး သဘာဝရှိသော အခွင့်အရေးများကို နိုင်ငံခြားသားများအတွက်လည်း အခြေခံအခွင့်အရေး၏ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ (ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ခုံရုံး 2007.8.30. ဆုံးဖြတ်ချက် 2004Hun-Ma670 ခုံရုံးအပြည့်အစုံ ဆုံးဖြတ်ချက်။ Hwang Pilgyu (2010))
လက်တွေ့တွင် ဒုက္ခသည်များအပါအဝင် နိုင်ငံခြားသားများ၏ အခွင့်အရေးကို တိုက်ရိုက်ပြဋ္ဌာန်းပြီး နိုင်ငံ၏ အခွင့်အရေးကာကွယ်ရန် တာဝန်ကို သတ်မှတ်ထားသည့် ကိစ္စများကို ရှာဖွေရန် ခက်ခဲသည်။ ၎င်းသည် ဤဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်နှင့် ဆက်စပ်သည်။
2) ဒုက္ခသည်ဥပဒေ ဒုက္ခသည်ဥပဒေတွင် မသတ်မှတ်ထားသော အချက်များတွင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဥပဒေကို အသုံးပြုသည်။
ပြည်တွင်း ဒုက္ခသည်ဥပဒေအရ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု: ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူ (G-1-5)၊ ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသူ (F-2-2, F-2-4)၊ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုအရ နေထိုင်ခွင့်ရသူ (G-1-6)
ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသူများ၏ ဆက်ဆံမှုကို ဒုက္ခသည်ဥပဒေ ပုဒ်မ 30 မှ ပုဒ်မ 38 အထိ ပြဋ္ဌာန်းထားပြီး ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသူသည် အခြားဥပဒေများရှိသော်လည်း ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်းအရ ဆက်ဆံမှုကို ရရှိကာ ကိုရီးယားနိုင်ငံသားများနှင့် တူညီသည့်အဆင့်ဖြင့် လူမှုလုံခြုံရေး အခြေခံဥပဒေ၊ အမျိုးသား အခြေခံဘဝ အာမခံဥပဒေ၊ တရားမဥပဒေအရ မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်းပညာရေး၊ လူမှုဘဝ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်စေရေး ပညာရေး၊ ပညာအရည်အချင်း အသိအမှတ်ပြုခြင်း၊ အရည်အချင်း အသိအမှတ်ပြုခြင်း၊ မိသားစု ပြန်လည်ပေါင်းစည်းခြင်း၊ အပြန်အလှန်ဆက်ဆံရေးမူ အသုံးချမှုမှ ဖယ်ထုတ်ခြင်းတို့ကို ရရှိသည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင် လူမှုလုံခြုံရေးနှင့် ဆက်စပ်သော သီးခြားဥပဒေများတွင် ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသူများအတွက်လည်း အသုံးချသည်ဟု ဖော်ပြချက် မရှိသည့် ကိစ္စများတွင် အခွင့်အရေးကို အာမခံမခံရပါ။ ဥပမာအားဖြင့် ဦးနှောက်ဆိုင်ရာ မသန်စွမ်းမှုရှိသော ဒုက္ခသည်ကလေးတစ်ဦးသည် မသန်စွမ်းသူများ ကျောင်းတွင် ကျောင်းအပ်ခွင့်ရခဲ့သော်လည်း မသန်စွမ်းသူအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခြင်းနှင့် လှုပ်ရှားမှုအကူအညီပေးသူ ဝန်ဆောင်မှု လျှောက်ထားခြင်းကို မပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ပါ။ မသန်စွမ်းသူများ လူမှုဖူလုံရေး ဥပဒေသည် နိုင်ငံခြားသားများအနက် ပြည်ပနေ ကိုရီးယားနွယ်ဖွားများ၊ အမြဲတမ်းနေထိုင်ခွင့်ရှိသူများနှင့် အိမ်ထောင်ရေးကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းလာသူများကိုသာ မသန်စွမ်းသူအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုထားသည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် မသန်စွမ်းသူအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ကို ငြင်းပယ်ခံရသည်။ (2017 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ 1 ရက် မသန်စွမ်းသူများ လူမှုဖူလုံရေး ဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက်)
လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုအရ နေထိုင်ခွင့်ရသူများ၏ ဆက်ဆံမှုမှာ အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့် ခွင့်ပြုနိုင်သည်ဟုသာ ပြဋ္ဌာန်းထားသည် (ပုဒ်မ 39)။ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုအရ နေထိုင်ခွင့်ရသူများအတွက် လူမှုလုံခြုံရေး မရှိပါ။ ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသူများ၏ ဆက်ဆံမှုဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို အလားတူ အသုံးချသင့်သည်ဟု မြင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကျန်းမာရေးအာမခံ ဝင်ရောက်၍မရခြင်းနှင့် ယာဉ်မောင်းလိုင်စင် ရယူ၍မရခြင်းတို့သည် ကြီးမားသော ပြဿနာဖြစ်သည်။
ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူများ၏ ဆက်ဆံမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ပုဒ်မ 40 မှ ပုဒ်မ 44 အထိဖြစ်ပြီး လူနေမှုစရိတ် ထောက်ပံ့ခြင်း၊ အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့် ခွင့်ပြုခြင်း၊ နေထိုင်ရေး အဆောက်အအုံ ထောက်ပံ့ခြင်း၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကူအညီနှင့် ပညာရေး အာမခံခြင်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သည်။ သို့သော် အားလုံးသည် “ထောက်ပံ့နိုင်သည်”၊ “ခွင့်ပြုနိုင်သည်” ကဲ့သို့ မဖြစ်မနေ လိုက်နာရမည့် ပြဋ္ဌာန်းချက်များ မဟုတ်ပါ။ တရားရေးဝန်ကြီးဌာန ဘတ်ဂျက် ကန့်သတ်ချက်၊ ပြည်တွင်း လုပ်သားဈေးကွက်၏ ဆိုးကျိုး၊ လည်ပတ်နေသော နေထိုင်ရေး အဆောက်အအုံမှာ အင်ချောင် ယောင်ဂျုံဒို၌ တည်ရှိသည့် နိုင်ငံခြားသားထောက်ပံ့ရေးစင်တာ တစ်ခုတည်းသာဖြစ်ခြင်း စသည်တို့ကြောင့် လက်တွေ့တွင် လူမှုလုံခြုံရေးမှာ အလွန်ကန့်သတ်ချက်များရှိသည်။ ပုဒ်မ 44 သည် ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်မပြုကြောင်း ဆုံးဖြတ်ချက်အပေါ် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အယူခံဝင်မှု သို့မဟုတ် အုပ်ချုပ်ရေး တရားစွဲဆိုမှု ဆောင်ရွက်နေသူများနှင့် ဒုက္ခသည်စိစစ်မှု ပြန်လည်လျှောက်ထားသူများအား အထက်ပါ ဆက်ဆံမှုကို ကန့်သတ်နိုင်သည်။
4. ဒုက္ခသည် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး အရေးကြီးကိစ္စရပ်များ
- ဒုက္ခသည်အဆင့်အတန်း အသိအမှတ်ပြုခြင်း (RSD) လုပ်ထုံးလုပ်နည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်စေခြင်း
- လွတ်လပ်သော အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အယူခံဝင်စနစ် ဖြစ်လာရန်
- လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုအရ နေထိုင်ခွင့်ရသူများ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အခွင့်အရေးများ တိုးတက်ကောင်းမွန်စေခြင်း
- မိသားစု ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေး လုပ်ထုံးလုပ်နည်း ချမှတ်ခြင်းနှင့် ပံ့ပိုးခြင်း
- ဝင်ရောက်ပေါက်ဆိပ်ကမ်းများ၌ ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားခြင်းစနစ် တိုးတက်ကောင်းမွန်စေခြင်း။ အထူးသဖြင့် လေဆိပ်နှင့် ဆိပ်ကမ်းများတွင် လုပ်ထုံးလုပ်နည်း မလွှဲပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်၏ အကြောင်းရင်းများကို အထောက်အထားမရှိသည်မှာ ထင်ရှားသော ကိစ္စများတွင်သာ ကန့်သတ်ရန်
- ပြန်လည်နေရာချထားခြင်း လက်ခံမှု တိုးချဲ့ခြင်းနှင့် ဒေသတွင်း ပေါင်းစည်းရေးအတွက် ဒေသန္တရအစိုးရများနှင့် ဝန်ကြီးဌာနများအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု အားကောင်းစေခြင်း
- ပြန်လည်နေရာချထားခံရသော ဒုက္ခသည်များနှင့် ပြည်တွင်း၌ အသိအမှတ်ပြုခံရသော ဒုက္ခသည်များအား တူညီသော အဆင့် ဆက်ဆံမှုနှင့် ပံ့ပိုးမှု
- ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ကလေးသူငယ် ထိန်းသိမ်းခြင်း
- မွေးဖွားမှု မှတ်ပုံတင်ခြင်း
- ပညာရေးရပိုင်ခွင့်
5. နိဂုံး
- ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်၊ လူမှုအခွင့်အရေး ကာကွယ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုအပေါ် နိုင်ငံ၏ တာဝန်စွန့်ပစ်မှု
- ဒုက္ခသည်ဥပဒေ ပုဒ်မ 30 (ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသူများ၏ ဆက်ဆံမှု) ပုဒ်မခွဲ 2 “နိုင်ငံနှင့် ဒေသန္တရအစိုးရများသည် ဒုက္ခသည်များ၏ ဆက်ဆံမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒချမှတ်ခြင်း၊ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း၊ သက်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ သက်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနများအား ပံ့ပိုးခြင်းနှင့် အခြား လိုအပ်သော အစီအမံများကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ —ဂင်ဖို ဒုက္ခသည် ထောက်ပံ့ရေး စည်းမျဉ်း (Gimpo refugee support ordinance) ရုပ်သိမ်းခြင်း (2015 ခုနှစ်)
- လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုနှင့် ဆက်စပ်သော ဒုက္ခသည်အကြောင်းရင်း၊ အမျိုးသမီး ဒုက္ခသည်များ၏ ထိခိုက်လွယ်မှု၊ ဒုက္ခသည်စိစစ်ရေးနှင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး အဖွဲ့အစည်းများတွင် ကျား၊မ ရှုထောင့် လိုအပ်ခြင်း
- ကလေး ဒုက္ခသည်များအတွက် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု မပြည့်စုံခြင်း
- နိုင်ငံတွင်း နေထိုင်သော နိုင်ငံခြားသားဦးရေ လျင်မြန်စွာ တိုးပွားလာခြင်းနှင့် အိမ်ထောင်ရေးကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းလာသူများနှင့် ၎င်းတို့၏ ကလေးများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် အစိုးရသည် ဒုက္ခသည်များအပါအဝင် နိုင်ငံခြားသားများအတွက် မူဝါဒများ ချမှတ်လာသည်။ အဓိကအားဖြင့် အိမ်ထောင်ရေးကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းလာသော အမျိုးသမီးများကို အဓိက ပံ့ပိုးမည့် ပစ်မှတ်အဖြစ် ထား၍ အမျိုးမျိုးသော ကြိုးပမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤအရာများကို ရွှေ့ပြောင်းသူများ၏ အခွင့်အရေးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်းထက် အစိုးရ၏ ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်အရ ပံ့ပိုးပေးနိုင်သည့် ဝန်ဆောင်မှုများအဖြစ်သာ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ရွှေ့ပြောင်းသူများ၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ငံက ပံ့ပိုးမှု ပေးနိုင်သော်လည်း တာဝန်သို့မဟုတ် ဝတ္တရားမဟုတ်ပါ။