– در آینده باید از راه بررسی‌های نظام‌مندتر و مبتنی بر اصول، دامنه‌ی شناسایی پناهندگی را گسترش داد.
در آینده باید از راه بررسی‌های نظام‌مندتر و مبتنی بر اصول، دامنه‌ی شناسایی پناهندگی را گسترش داد.
دادگاه عالی سئول در روز 18ام همین ماه، تصمیم عدم شناسایی پناهندگی را که دادگاه اداری در 15 مارس 2019 درباره‌ی آن حکم داده بود، لغو کرد. فرد A، طرف این پرونده، برای گریز از آزار و اذیتی که در کشور خود در جریان زندگی به‌عنوان فرد تراجنسیتی متحمل شده بود، به کره آمد و درخواست پناهندگی داد. دادگاه عالی کره نخستین رأیی را صادر کرد که بر پایه‌ی آزار و اذیت ناشی از هویت جنسیتی، پناهندگی را به رسمیت شناخت.
دادگاه عالی سئول اعلام کرد که برای پذیرش درخواست پناهندگی فرد A، شرایط شناسایی پناهندگی را با استناد به رهنمود شماره‌ی 9 حمایت بین‌المللی که کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان (UNHCR) به‌عنوان رهنمود تفسیر کنوانسیون و پروتکل پناهندگان منتشر کرده است، بررسی کرده است: [رهنمود حمایت بین‌المللی شماره‌ی 9: درخواست‌های پناهندگی مبتنی بر گرایش جنسی و/یا هویت جنسیتی در چارچوب ماده‌ی 1 بند الف (2) کنوانسیون 1951 درباره‌ی وضعیت پناهندگان و/یا پروتکل 1967 (Guidelines on International Protection No. 9: Claims to Refugee Status based on Sexual Orientation and/or Gender Identity)].
خلاصه‌ی آن رهنمود به شرح زیر است.
✔️ هویت جنسیتی، که از گرایش جنسی متمایز است، «تجربه‌ی درونی و شخصی هر فرد از جنسیت است که عمیقاً حس می‌شود و ممکن است با جنس زیستی هنگام تولد منطبق باشد یا نباشد. این شامل درک شخصی از بدن و بیان جنسیت، از جمله پوشش، گفتار و شیوه‌ی رفتار، است.
✔️ از آنجا که افراد تراجنسیتی در دوگانه‌ی رایج مرد یا زن نمی‌گنجند، ممکن است تهدیدی برای هنجارها و ارزش‌های اجتماعی تلقی شوند. به دلیل همین عدم انطباق، افراد تراجنسیتی در معرض آسیب قرار می‌گیرند. افراد تراجنسیتی به‌آسانی در جایگاهی بسیار به حاشیه‌رانده‌شده در جامعه قرار می‌گیرند و در جریان درخواست پناهندگی گاه تجربه‌ی خشونت جسمی، روانی یا جنسی در سطحی جدی که متحمل شده‌اند آشکار می‌شود. وقتی جنسیت و ظاهری که خودشان بیان می‌کنند با جنسیت قانونی مندرج در اسناد رسمی و کارت شناسایی مطابقت نداشته باشد، افراد تراجنسیتی به‌ویژه در معرض خطرند.
✔️ همان‌طور که از موضع اتخاذشده در کشورهای بسیار روشن می‌شود، گرایش جنسی یا هویت جنسیتی از عناصر اصلی هویتی است که مادرزادی یا تغییرناپذیر است، یا نباید کسی را به ترک یا پنهان کردن آن وادار کرد.
✔️ هر انسانی حق دارد برای گریز از هر آزار و اذیتی، از جمله آزار و اذیت مرتبط با گرایش جنسی یا هویت جنسیتی، در کشوری دیگر پناهندگی بجوید و از آن بهره‌مند شود. اگر احتمال می‌رود کسی در کشوری به دلیل گرایش جنسی یا هویت جنسیتی خود با ترس موجه از شکنجه، آزار و اذیت یا رفتار یا مجازات ظالمانه، غیرانسانی و تحقیرآمیز دیگر روبه‌رو شود، دولت نباید او را به آن کشور منتقل، اخراج یا تحویل دهد.
✔️ حبس کردن فرد تنها به دلیل هویت جنسیتی در مراکز نگهداری روان‌پزشکی و مانند آن، نقض معاهده‌ی بین‌المللی ممنوع‌کننده‌ی سلب خودسرانه‌ی آزادی است و به‌طور کلی می‌تواند آزار و اذیت محسوب شود.
دادگاه عالی سئول تأیید کرد که در کشوری که فرد A در آن متولد شد و زندگی کرد، به‌جای دادگاه عادی، دادگاه مذهبی جداگانه‌ای وجود دارد و قدرت تحمیل آموزه‌های مذهبی در آن زیاد است، و در قانون کیفری عمومی نیز مقرراتی وجود دارد که «رابطه‌ی جنسی غیرطبیعی» و «رابطه‌ی جنسی میان مردان» را ممنوع می‌کند. همچنین تأیید کرد که افراد تراجنسیتی به اتهام رفتار نامناسب در اماکن عمومی تحت تعقیب قرار می‌گیرند و در مراکز بازداشت نقض شدید حقوق بشر وجود دارد. فرد A در کشور خود به دلیل پوشیدن لباس زنانه که با هویت قانونی او نمی‌خواند دستگیر و تحت تعقیب قرار گرفته و به جریمه و حبس محکوم شده بود. دادگاه همچنین تأیید کرد که این وضعیت در کشور او تا کنون بهبود نیافته است. با توجه به این نکات، دادگاه تشخیص داد که او «ترس موجه از اینکه در صورت بازگشت به کشور تابعیت خود در معرض آزار و اذیت قرار گیرد» دارد.
این رأی چند چالش بر جای می‌گذارد.
نخست، همچنان در بیشتر موارد تنها در صورتی پناهندگی شناسایی می‌شود که فرد شواهد رسمی آزار و اذیت داشته باشد، و در این رأی نیز به نظر می‌رسد داشتن حکم کیفری نقشی مهم ایفا کرده است. اما بیشتر پناهندگان به دلیل فرار شتاب‌زده نمی‌توانند شواهد را با خود بیاورند، یا آزار و اذیت را نه از پلیس مذهبی یا قدرت دولتی بلکه از افراد خصوصی مانند خانواده تجربه می‌کنند و ارائه‌ی مدرک عینی دشوار است. افزون بر این، آزار و اذیتی که کنوانسیون پناهندگان و قانون پناهندگان تعریف می‌کنند، می‌تواند از طریق گزارش‌های وضعیت کشورها به‌خوبی تأیید شود، با این حال شیوه‌ی اثبات‌گرایی مشابه دادرسی کیفری اتخاذ می‌شود. این خطای اشتباه گرفتن رأی شناسایی پناهندگی با تحقیقات جنایی است. بررسی پناهندگی و معیار شناسایی نباید به وجود یا نبود اسناد رسمی محدود شود و باید با اعمال اصل تفسیر حسن‌نیت، یعنی تفسیر به نفع متقاضی در موارد مشکوک، بار اثبات متقاضی را کاهش داد.
دوم، در آینده باید دو عنصری که معیار تشخیص شناسایی پناهندگان اقلیت جنسی در رأی دیوان عالی کشور در 2016 قرار گرفت، تغییر کند. دیوان عالی کشور در آن زمان تجربه‌ی آزار و اذیت در گذشته و امکان پنهان کردن گرایش جنسی و هویت جنسیتی را معیار قرار داد. اما بر پایه‌ی کنوانسیون 1951، وجود آزار و اذیت در گذشته پیش‌شرط کسب وضعیت پناهندگی نیست. «ترسِ ناشی از دلایل موجه برای بیم از آزار و اذیت» که کنوانسیون پناهندگان تعریف می‌کند، باید ترس از خطر آزار و اذیت در آینده تفسیر شود و مبنای این تفسیر نباید وجود یا نبود تجربه‌ی آزار و اذیت در گذشته باشد. همچنین نباید فرض کرد که با پنهان کردن یا «سرکوب» گرایش جنسی و هویت جنسیتی می‌توان از آزار و اذیت اجتناب کرد، زیرا این خود مانند آن است که فرد وادار شود از حمایتی که کنوانسیون پناهندگان تضمین می‌کند صرف‌نظر کند. به دلیل چنین تفسیر تنگی، بسیاری از پناهندگان اقلیت جنسی در کره سرانجام شناسایی نمی‌شوند و باید برای یافتن کشور پناهگاه دیگری سفری مرگ‌آور را آغاز کنند.
سوم، برای انجام درست بررسی پناهندگی و دادرسی شناسایی پناهندگی، لازم است نظام حقوقی داخلی نیز اصلاح شود. دولت جمهوری کره باید نه‌تنها رهنمود شماره‌ی 9 حمایت بین‌المللی کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان درباره‌ی آزار و اذیتی که اقلیت‌های جنسی به‌عنوان پناهنده ممکن است متحمل شوند، بلکه معیارهای بین‌المللی در حال تحول حقوق اقلیت‌های جنسی را نیز رسماً اعلام کند و آن‌ها را درباره‌ی همه‌ی کسانی که در جامعه‌ی کره زندگی می‌کنند اعمال کند. برای این منظور، همان‌طور که نظام حقوق بشر سازمان ملل نیز پیوسته تأکید می‌کند، باید قانون جامع ضد تبعیض‌ای تصویب شود که گرایش جنسی و هویت جنسیتی (جنسی) را صراحتاً در شمول ممنوعیت تبعیض قرار دهد. تنها وقتی ممنوعیت تبعیض بر پایه‌ی گرایش جنسی و هویت جنسیتی (جنسی) روشن شود، پناهندگان می‌توانند بعد از آن در جامعه‌ی کره با امنیت زندگی کنند. چنین جامعه‌ای برای اقلیت‌های جنسی که در کره متولد شده و زندگی می‌کنند نیز جامعه‌ای قابل زیستن است.
شبکه‌ی حقوق بشر پناهندگان اقلیت (Rainbow Refugee Network) و سازمان‌هایی که این بیانیه را منتشر می‌کنند، بر پایه‌ی هدف زندگی انسانی همراه با امنیت و احترام برای همه‌ی اقلیت‌های جنسی ساکن جامعه‌ی کره در برابر تبعیض، تحقیر، خشونت و آزار و اذیت، به مطالبه‌ی تغییر در معیارها و شیوه‌ی بررسی پناهندگی ادامه خواهند داد. همچنین برای تأمین حق کار، حق آموزش، حق سلامت و حقوق جنسی و باروری که برای احترام واقعی به زندگی اقلیت‌های جنسی، از جمله فرد A، لازم است و برای کسب حقوق برابر، همچنان همبستگی خواهند کرد و مبارزه را ادامه خواهند داد.
21 اکتبر 2022
소수자난민인권네트워크(공익인권법재단 공감, HIV/AIDS인권연대 나누리+, 난민인권센터, 행동하는성소수자인권연대, 성공회 용산나눔의집 및 개인 활동가들), (주)상담사그룹서로오롯, 공익법센터 어필, 광주인권지기 활짝, 국제민주연대, 난민재판응원단, 노들장애학궁리소, 다양성을 향한 지속가능한 움직임 다움, 대한불교조계종 사회노동위원회, 비움실천행동, 성노동자해방행동 주홍빛연대 차차, 성별이분법에 저항하는 사람들의 모임 여행자, 성소수자 대학원생/신진연구자 네트워크, 성소수자부모모임, 성소수자차별반대 무지개행동, 성적권리와 재생산정의를 위한 센터 셰어 SHARE, 심리상담하는 성소수자 네트워크 이음, 아시아평화를향한이주MAP, 언니네트워크, 외국인보호소폐지를위한물결InternationalWaters31, 원곡법률사무소, 이주노동자평등연대(건강권 실현을 위한 보건의료단체연합(건강권 실현을 위한 행동하는 간호사회, 건강사회를 위한 약사회, 건강사회를 위한 치과의사회, 노동건강연대, 인도주의실천의사협의회, 참의료실현청년한의사회), 공공운수노조사회복지지부 이주여성조합원모임, 노동당, 노동사회과학연구소, 노동전선, 녹색당, 대한불교조계종사회노동위원회, 성공회 용산나눔의집, 민변노동위원회, 사회진보연대, 이주노동자노동조합(MTU), (사)이주노동희망센터, 이주노동자운동후원회, 이주민센터 친구, 전국민주노동조합총연맹, 전국불안정노동철폐연대, 전국학생행진, 지구인의정류장, 천주교인권위원회, 필리핀공동체카사마코, 한국비정규노동센터), 이화여대 성소수자인권운동모임 변태소녀하늘을날다, 인권교육센터들, 인권운동네트워크 바람, 인권운동사랑방, 장애여성공감, 제주권역퀴어커뮤니티 퀴여움QUTE!, 종로유흥종사자지원협의회, 청소년 트랜스젠더 인권모임 튤립연대, 한국게이인권운동단체 친구사이, 한국농인LGBT 설립준비위원회, 한국성적소수자문화인권센터, 한국장애포럼, 한국청소년청년감염인커뮤니티알, 행동하는성소수자인권연대, 홈리스행동, 화성외국인보호소방문시민모임마중, FIPS 피스모모평화페미니즘연구소, Sweet Potato Productions (총 40개 단체와 네트워크)