ဒုက္ခသည် လျှောက်ထားသူများကို အလွဲသုံးစားလုပ်သူအဖြစ် ပုံဖော်ခြင်းကို ပယ်ဖျက်ပါ၊
ဒုက္ခသည် ပြန်လည်လျှောက်ထားသူများ၏ အခွင့်အရေးကို ပြန်လည်ပေးပါ
တရားရေးဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Justice) သည် ဒုက္ခသည်အဖြစ် ပြန်လည်လျှောက်ထားသည့် အခါ၊ နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမား သို့မဟုတ် နိုင်ငံခြားသား ကျောင်းသားစသည့် အခြားနေထိုင်ခွင့်အဆင့်ဖြင့် နေထိုင်ရင်း ဒုက္ခသည်အဖြစ် လျှောက်ထားသည့် အခါ၊ နေထိုင်ခွင့်ကာလ ကျော်လွန်နေသည့် အခြေအနေတွင် ဒုက္ခသည်အဖြစ် ပြန်လည်လျှောက်ထားသည့် အခါစသည့် ကိစ္စအုပ်စုအချို့အပေါ် နေထိုင်ခွင့် သက်တမ်းတိုးခြင်းကို ငြင်းပယ်ခြင်း၊ ပြည်ပထွက်ခွာရန် အမိန့်ပေးခြင်းနှင့် ပြည်ပထွက်ခွာရမည့် နောက်ဆုံးရက်ကိုသာ ရွှေ့ဆိုင်းပေးခြင်းဆိုသည့် နေထိုင်ခွင့် ကန့်သတ်မူဝါဒကို အကောင်အထည်ဖော်နေသည်။ ထိုနည်းဖြင့် ဒုက္ခသည်အဖြစ် ပြန်လည်လျှောက်ထားမှုကို ဟန့်တားပြီး ဒုက္ခသည်အဖြစ် ပြန်လည်လျှောက်ထားမှုအားလုံးကို ‘နေထိုင်ခွင့် သက်တမ်းတိုးလိုရင်းဖြင့် အလွဲသုံးစားလုပ်သည့် ဒုက္ခသည် လျှောက်ထားသူ’ ဟူသော အမည်ဖျက်အစွပ်စွဲမှုကို တစ်သမတ်တည်း ပေးလာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မကြာသေးမီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ဒုက္ခသည် နေထိုင်ခွင့် လမ်းညွှန်ချက်အရလည်း ဒုက္ခသည်အဖြစ် ပြန်လည်လျှောက်ထားပါက နေထိုင်ခွင့်အဆင့် သက်တမ်းတိုးခြင်းကို တစ်သမတ်တည်း ငြင်းပယ်ပြီး ပြည်ပထွက်ခွာရမည့် နောက်ဆုံးရက်ကိုသာ ရွှေ့ဆိုင်းရန် ဆက်လက်သတ်မှတ်ထားသည်။
သို့သော် 2021 ခုနှစ် တစ်နှစ်တာအတွင်း ဒုက္ခသည် စိစစ်မှုမှတစ်ဆင့် ဒုက္ခသည်အဆင့် အသိအမှတ်ပြုခံရသူမှာ 32 ဦးသာ ရှိပြီး 2021 ခုနှစ် ဒုက္ခသည် အသိအမှတ်ပြုနှုန်းမှာ 1% သာ ဖြစ်သည်။ ကိုရီးယား၏ ဒုက္ခသည် အသိအမှတ်ပြုနှုန်းသည် နှစ်စဉ် အလွန်နိမ့်ကျသော အဆင့်ကို မှတ်တမ်းတင်နေသည်။ သိသိသာသာ နိမ့်ကျသော ဒုက္ခသည် အသိအမှတ်ပြုနှုန်း၊ မလုံလောက်သော ဒုက္ခသည် စိစစ်ရေး စွမ်းဆောင်ရည်၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း အာမခံချက် ချို့ယွင်းမှု၊ စနစ်တကျ ညံ့ဖျင်းသော စိစစ်မှုကို ညွှန်ကြားခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်စသည်တို့ကြောင့် ဒုက္ခသည် လျှောက်ထားသူအများစုသည် ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုမှု မရရှိဘဲ တစ်ကြိမ်ထပ်၍ ဒုက္ခသည်အဖြစ် လျှောက်ထားရန်သာ ဖြစ်လာသည်။
ထိုသို့ဖြစ်နေသော်လည်း ဒုက္ခသည်အဖြစ် ပြန်လည်လျှောက်ထားသူ ဖြစ်သည်ဆိုသည့် အကြောင်းရင်းတစ်ခုတည်းဖြင့် နေထိုင်ခွင့်ကို ကန့်သတ်သည့် မူဝါဒကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ထိခိုက်ဆုံးရှုံးမှုကို ဒုက္ခသည် လျှောက်ထားသူများ ကိုယ်တိုင်သာ ထမ်းပိုးနေရသည်။ နေထိုင်ခွင့် သက်တမ်းတိုးခြင်းကို ငြင်းပယ်ခြင်း၊ နိုင်ငံခြားသား မှတ်ပုံတင်ကတ်ကို ပြန်လည်သိမ်းယူခြင်းနှင့် ပြည်ပထွက်ခွာရမည့် နောက်ဆုံးရက်ကို ရွှေ့ဆိုင်းခြင်းတို့ပါသည့် နေထိုင်ခွင့် လမ်းညွှန်ချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းကြောင့် ဒုက္ခသည်အဖြစ် ပြန်လည်လျှောက်ထားသူများသည် လက်တွေ့တွင် အခွင့်အာဏာအားလုံး ဆုံးရှုံးသွားသော အခြေအနေဖြင့် မရှိသူများအဖြစ် တည်ရှိနေကြသည်။ မည်သည့်အချိန်တွင်မဆို ပြည်ပထွက်ခွာမှုကို ရွှေ့ဆိုင်းပေးခြင်းကို ရပ်တန့်ပြီး ထွက်ခွာရန် အမိန့်ချမှတ်ခံရနိုင်ပြီး သတ်မှတ်ထားသော ကာလ ကျော်လွန်ပါက ချုပ်နှောင်ခံရနိုင်သည်။ မှတ်ပုံမတင်ထားသော (not registered) နေထိုင်မှုဖြစ်သော်လည်း ‘တရားမဝင် (illegal) နေထိုင်မှု’ ဟု ခေါ်ဆိုခံရခြင်းမရှိသည့် နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် အန္တရာယ်ရှိစွာ ကပ်လျက်နေသည့် မတည်ငြိမ်သော အဆင့်အတန်းဖြင့် ပြည်ပထွက်ခွာရမည့် နောက်ဆုံးရက်ကို 2 လမှ 3 လ တစ်ကြိမ်စီ တိုးမြှင့်ရင်း ဒုက္ခသည် စိစစ်မှု ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သည့် 2 နှစ်မှ 3 နှစ်အထိ ရှည်လျားသော ကာလတစ်လျှောက် စောင့်ဆိုင်းနေရသည်။
နေထိုင်ခွင့်အဆင့် ဆုံးရှုံးသဖြင့် နေထိုင်ခွင့်အဆင့်ပြင်ပ လှုပ်ရှားမှု ခွင့်ပြုချက်ပုံစံဖြင့် ပေးအပ်သည့် အလုပ်လုပ်ခွင့်ကိုလည်း မရနိုင်ပါ။ ဒုက္ခသည်ဥပဒေ (Refugee Act) ပုဒ်မ 44 တွင် ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်မပြုခံရသူ သို့မဟုတ် ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုမှု ပယ်ဖျက်ခံရသူသည် အခြေအနေ ကြီးကြီးမားမား ပြောင်းလဲမှု မရှိဘဲ ထပ်မံ၍ ဒုက္ခသည်အဖြစ် လျှောက်ထားသည့်အခါတွင်ပင် အလုပ်လုပ်ခွင့် ပေးနိုင်ကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ သို့ရာတွင် အာဏာပိုင်များက ဒုက္ခသည်အဖြစ် ပြန်လည်လျှောက်ထားသူများအား နေထိုင်ခွင့်အဆင့် ပေး၍မရသောကြောင့် အလုပ်လုပ်ခွင့်လည်း ပေး၍မရဟူသော ရပ်တည်ချက်ကိုသာ ဆက်လက်စွဲကိုင်နေသဖြင့် အလုပ်လုပ်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုနိုင်သည့် လမ်းကိုလည်း တရားမဝင်စွာ ပိတ်ပင်နေသည်။
နေထိုင်ခွင့်အဆင့် မရှိသောကြောင့် နာမကျန်းဖြစ်သော်လည်း ဆေးရုံသို့ သွား၍မရပါ။ အလွန်များပြားသော ဆေးရုံစရိတ်နှင့် ဆေးဖိုးဝါးခကို အပြည့်အဝ ကိုယ်တိုင်ထမ်းရပြီး ပြင်းထန်သော ဆေးရုံစရိတ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို ထမ်းကာ ဆေးရုံသုံးစွဲရန် ကြိုးစားသော်လည်း ဆေးရုံက မှတ်ပုံတင်ကတ် တောင်းဆိုပြီး ကုသမှုကို ငြင်းပယ်ခံရတတ်သည်။ ထို့ပြင် မိမိအမည်ဖြင့် ဖုန်းဆင်းမ်ကတ် ဖွင့်၍ မရနိုင်ပါ။ ဘဏ်လုပ်ငန်းများလည်း လုပ်ဆောင်၍ မရနိုင်ပါ။ မိမိ၏ ဘဏ်စာရင်းတွင် ငွေရှိသော်လည်း မှတ်ပုံတင်ကတ် မရှိသောကြောင့် ငွေထုတ်ယူ၍ မရတော့ပါ။ မည်သည့်အကြောင်းကြောင့် နိုင်ငံခြားသား မှတ်ပုံတင်ကတ် မရှိသည်နှင့် လက်ရှိ မည်သည့် နေထိုင်ခွင့် အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်ကို အမြဲရှင်းပြရပြီး လက်တွေ့တွင် မည်သူမျှ နားမလည်ကြပါ။
တရားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ နေထိုင်ခွင့် ကန့်သတ်မူဝါဒကြောင့် ဒုက္ခသည် လျှောက်ထားသူများသည် ကိုရီးယားတွင် လူသားဆန်သော ဘဝကို မရနိုင်သည့် အဆင့်သို့ ရောက်ရှိနေသည်။ ၎င်းသည် ပြန်ပို့ခြင်းမပြုရေး မူကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်ပြီး ဒုက္ခသည် လျှောက်ထားသူများအား မှတ်ပုံတင်ထုတ်ပေးကာ အခြေခံ အသက်ရှင်ရပ်တည်ခွင့်ကို အာမခံရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် ဒုက္ခသည် ကွန်ဗင်းရှင်းနှင့် အခြား နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းများကို ဖောက်ဖျက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ လူ့သိက္ခာရှိပိုင်ခွင့်ကို ဆုံးရှုံးစေခြင်းဖြစ်သဖြင့် ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆန့်ကျင်သည်။
တရားရုံးများကလည်း တစ်ဦးချင်း ကိစ္စများတွင် မည်သည့် နေထိုင်ခွင့်အဆင့်မျှ မရှိသော မတည်ငြိမ်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားသည့် ဒုက္ခသည်အဖြစ် ပြန်လည်လျှောက်ထားသူစသူတို့၏ အကျိုးယုတ်မှု ကြီးမားသောကြောင့် နေထိုင်ခွင့်အဆင့် သက်တမ်းတိုးခြင်းကို ငြင်းပယ်သည့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် တရားမဝင်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယား အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (National Human Rights Commission of Korea) သည် ပြီးခဲ့သည့် 2022 ခုနှစ် ဇွန်လ 17 ရက်တွင် တရားရေးဝန်ကြီးကို ဒုက္ခသည်အဖြစ် ပြန်လည်လျှောက်ထားသူ၏ အထောက်အထားကို သက်သေပြနိုင်သော စာရွက်စာတမ်း ထုတ်ပေးစေရန်နှင့် စိစစ်သည့်ကာလ ရှောင်လွှဲ၍မရဘဲ ရှည်လျားလာပါက အနည်းဆုံး အသက်ရှင်ရပ်တည်မှုကို အာမခံရန် ထောက်ပံ့မှု သို့မဟုတ် အလုပ်လုပ်ခွင့်စသည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ပြင်ဆင်ပေးသင့်သည်ဟု သဘောထားမြင်ကွက်ကို ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR) ကလည်း 2021 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာသော ဒုက္ခသည် လျှောက်ထားမှုသည် ၎င်းကိုယ်တိုင် အလွဲသုံးစားလုပ်သော သို့မဟုတ် မှားယွင်းသော လျှောက်ထားမှု မဟုတ်ကြောင်း အလေးပေးပြောကြားပြီး ခိုလှုံခွင့်လျှောက်ထားသူသည် ပြန်လည်လျှောက်ထားမှုကို စိစစ်နေစဉ်အတွင်း အထောက်အထားစာရွက်စာတမ်းများ ထုတ်ပေးခံရသင့်ပြီး အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုရန် အလုပ်ခွင်စျေးကွက်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့်အပါအဝင် အနည်းဆုံး လူနေမှုအဆင့်ကို အာမခံချက် ရရှိသင့်သည်ဟု သဘောထားကို ဖော်ပြခဲ့ဖူးသည်။
အပြည့်အစုံ မစစ်ဆေးသော စိစစ်မှုကြောင့် ပထမခလုတ်ကို မှားယွင်းစွာ တပ်ဆင်ခဲ့သော တရားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၎င်းအတွက် တာဝန်ကို မယူဘဲ ဒုက္ခသည်အဖြစ် ပြန်လည်လျှောက်ထားသူများအား စနစ်ကို အလွဲသုံးစားလုပ်သူ၏ ပုံဖော်ချက်ကို အုပ်ဆိုင်းပြီး လမ်းညွှန်ချက်ဖြင့် နေထိုင်ခွင့်ကို ကန့်သတ်ကာ လက်တွေ့တွင် ပြည်ပထွက်ခွာရန် အတင်းအကျပ်လုပ်သည်မှာ မတရားသည့်အပြင် တရားမဝင်ပါ။ တရားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ဒုက္ခသည်အဖြစ် ပြန်လည်လျှောက်ထားသူများ၏ အသက်ရှင်ရပ်တည်ခွင့်ကို ထိပါးသည့် နေထိုင်ခွင့် ကန့်သတ်မူဝါဒကို ယခုချက်ချင်း ပယ်ဖျက်ပါ။ ဒုက္ခသည် လျှောက်ထားသူများအပေါ် အမည်ဖျက်အစွပ်စွဲမှုကို ရပ်တန့်ပြီး ဒုက္ခသည် စိစစ်ရေးစနစ်ကို အရင်ဆုံး စနစ်တကျ ပြင်ဆင်ပါ။ ဒုက္ခသည်အဖြစ် ပြန်လည်လျှောက်ထားသူများ၏ အခွင့်အရေးကို တတ်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး ပြန်လည်ပေးပြီး လူသားဆန်သော ဘဝကို အာမခံပါ။
2022 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 8 ရက်
난민인권네트워크 [TFC(The First Contact for Refugee) 공익법센터 어필, 공익변호사와 함께하는 동행, 공익사단법인 정, 공익인권법재단 공감, 공익인권센터 드림(DREAM), 국제난민지원단체 피난처, 글로벌호프, 난민인권센터, 동두천난민공동체, 동작FM, 민주사회를 위한 변호사모임 국제연대위원회,사단법인 두루, 서울온드림교육센터, 수원시글로벌청소년드림센터, 순천이주민지원센터, 아시아의 친구들, 아시아평화를향한이주MAP, 안산시글로벌청소년센터, 외국인 이주노동자 인권을 위한 모임, 이주여성을위한문화경제공동체 에코팜므,이주민지원공익센터 감동, 의정부 EXODUS, 이주민지원센터친구, 천주교 제주교구 이주사목센터 나오미, 재단법인 동천, 재단법인 화우 공익재단, 제주평화인권연구소 왓, 참여연대, 파주 EXODUS, 한국이주인권센터], 소수자난민인권네트워크 [공익인권법재단 공감, HIV/AIDS인권연대 나누리+, 난민인권센터, 행동하는성소수자인권연대, 성공회 용산나눔의집 활동가들 및 개인 활동가들], 예술행동 한뼘, 외국인보호소폐지를위한물결InternationalWaters31, 이주노동자 인권∙노동권 실현을 위한 대구경북지역연대회의[경북북부이주노동자센터, 대구이주민선교센터(북부, 현풍), 성서공단노동조합, 이주와가치, 민주노총경북지역본부, 민주노총대구지역본부, 경산장애인자립생활센터, 대구경북인도주의실천의사협의회, 대구사람장애인자립생활센터, 땅과자유, 민주사회를위한 변호사모임, 민중행동, 무지개인권연대, 인권운동연대, 장애인지역공동체, 지구별동무, 노동당대구시당, 노동당경북도당, 녹색당대구시당, 정의당대구시당, 진보당대구시당], 이주노동자평등연대[건강권 실현을 위한 보건의료단체연합(건강권 실현을 위한 행동하는 간호사회, 건강사회를 위한 약사회, 건강사회를 위한 치과의사회, 노동건강연대, 인도주의실천의사협의회, 참의료실현청년한의사회), 공공운수노조사회복지지부 이주여성조합원모임, 노동당, 노동사회과학연구소, 노동전선, 녹색당, 대한불교조계종사회노동위원회, 성공회 용산나눔의집, 민변노동위원회, 사회진보연대, 이주노동자노동조합(MTU), (사)이주노동희망센터, 이주노동자운동후원회, 이주민센터 친구, 전국민주노동조합총연맹, 전국불안정노동철폐연대, 전국학생행진, 지구인의정류장, 천주교인권위원회, 필리핀공동체카사마코, 한국비정규노동센터], 화성외국인보호소방문 시민모임 마중