شبکه‌ی حقوق پناهندگان کره (Korea Refugee Rights Network, KORIN) پس از پایان موفقیت‌آمیز فوروم جهانی پناهندگان، در شرایطی که رسانه‌ها گزارش‌هایی گمراه‌کننده با عنوان [«معاون دوم وزیر امور خارجه، لی ته‌هو: کره نیز در تلاش برای حل مسئله‌ی پناهندگان مشارکت می‌کند»] منتشر کرده‌اند، دولت کره را که با وجود مشارکت فعال کشورها و سازمان‌های غیردولتی بسیار، به تکرار مکانیکی و بدون محتوای واقعی بسنده کرد محکوم می‌کند و بیانیه‌ی زیر را صادر می‌کند.
[بیانیه] دولت کره باید فریب توخالی جامعه‌ی جهانی را متوقف کند و مطابق با کنوانسیون پناهندگان و پیمان جهانی پناهندگان، به جای اخراج پناهندگان، حمایت از آنان را آغاز کند. در روزهای 17 و 18 دسامبر 2019، نخستین فوروم جهانی پناهندگان (Global Refugee Forum) در ژنو سوئیس برگزار شد. این همان نشستی است که در 17 دسامبر سال گذشته، 164 کشور عضو با آگاهی از جدیت مسئله‌ی پناهندگان، «پیمان جهانی پناهندگان» (Global Compact on Refugees) را با هدف گسترش حمایت‌ها و تقسیم بار کشورهای پذیرنده‌ی پناهنده منعقد کردند و تصمیم گرفتند فوروم را هر چهار سال یک‌بار برگزار کنند.
هدف فوروم جهانی پناهندگان این است که طرف‌های گوناگون، یعنی دولت‌ها، خود پناهندگان، شرکت‌ها و سازمان‌های غیردولتی بین‌المللی و داخلی، گرد هم بیایند و تصمیم بگیرند که هر یک برای حمایت از پناهندگان چه تعهدی (Pledge) خواهند داد، این تعهدات را اعلام کنند، با یکدیگر همبستگی نشان دهند و در ادامه برای پایبندی به آن‌ها بررسی‌های مستمر انجام دهند.
در نخستین فوروم، حدود 3,000 نفر از نقاط مختلف جهان شرکت کردند. پناهندگان به‌عنوان طرف اصلی، به‌طور فعال در تصمیم‌گیری‌های مرحله‌ی آماده‌سازی فوروم مشارکت کردند و در مهم‌ترین لحظه سخن گفتند؛ سازمان‌های غیردولتی گوناگون درباره‌ی مسائل حساس بحث کردند و وعده‌ی همبستگی دادند؛ و شرکت‌ها نیز برنامه‌های خود را برای حمایت از پناهندگان اعلام کردند. برای اجرای پیمان جهانی پناهندگان، هیأت‌هایی در سطح وزیر و معاون وزیر از 123 کشور، طی دو روز و هر یک در سه دقیقه، موضع رسمی دولت خود را درباره‌ی وضعیت کنونی حمایت از پناهندگان و جهت‌گیری آینده بیان کردند. هرچند این‌ها تنها وعده‌ها یا چشم‌اندازهایی بدون الزام قانونی بودند، اعلام رسمی موضع دولت‌های جهان درباره‌ی سیاست پناهندگی و بر پایه‌ی همبستگی همه‌ی کشورهای جهان، از نظر تاریخی لحظه‌ای مهم بود.
کشورهایی که اکنون پناهندگان بسیاری را پذیرفته‌اند، وضعیت کنونی را اعلام کردند و از جامعه‌ی جهانی درخواست حمایت نمودند. کشورهایی که فعالانه و به‌خوبی از پناهندگان حمایت می‌کنند، سیاست‌های خود را با اعتماد به نفس بیان کردند و تأثیر عمیقی بر جای گذاشتند. اما در واقع کشورهایی که درباره‌ی پناهندگان چیزی برای گفتن نداشتند، مدتی طولانی به سپاسگزاری از کمیسر عالی (Hi-commissioner) سازمان ملل برای پناهندگان یا از کشورهای میزبانی که فوروم جهانی پناهندگان را به‌طور مشترک برگزار کردند پرداختند و فهرستی طولانی از اهمیت این فوروم ارائه دادند و فقط مطالبی را تکرار کردند که چیز تازه‌ای در آن‌ها نبود.
شبکه‌ی حقوق پناهندگان که به‌عنوان نماینده‌ی جامعه‌ی مدنی کره به فوروم جهانی پناهندگان دعوت شده و در آن شرکت کرده بود، به سخنرانی‌هایی توجه داشت که موضع دولت جمهوری کره را مستقیماً درباره‌ی پناهندگان به جامعه‌ی جهانی اعلام می‌کرد. بعدازظهر روز 17 دسامبر به وقت محلی، لی ته‌هو، معاون دوم وزیر امور خارجه، جهت‌گیری سیاستی و تعهدات (Pledge) دولت جمهوری کره درباره‌ی حمایت از پناهندگان را اعلام کرد. محتوای آن عبارت بود از: «کمک بیش از 50 میلیون دلار (حدود 58.4 میلیارد وون) تا سال 2023 به برنامه‌های پناهندگی سازمان‌های بین‌المللی، ایجاد زیرساخت‌های انسانی و نهادی برای تقویت توان داخلی در بررسی و حمایت از پناهندگان، و ایجاد کانال‌های همکاری دولتی و غیردولتی در زمینه‌ی کمک‌های بشردوستانه».
اما آنچه درباره‌ی کمک‌های خارجی گفته شد، تنها اشاره به روند تدریجاً صعودی کمک‌های توسعه‌ای رسمی (ODA) بود، و دو وعده‌ای که درباره‌ی پناهندگانی داده شد که به کره پناه آورده‌اند، تکرار هنجارهایی توخالی بود. نخست، با این عبارت که «با گسترش نیروی انسانی و ساختار دولت کره، توان حمایت از پناهندگان را تقویت خواهیم کرد»، به این واقعیت اشاره شد که کره در سال 2012 نخستین قانون پناهندگی (Refugee Act) را در آسیا تصویب کرده است، به هدف تقویت تخصص در بررسی پناهندگی، و به تأسیس «اداره‌ی بررسی پناهندگی» در وزارت دادگستری به‌عنوان بخشی از آن هدف. دوم، با این عبارت که «دولت جمهوری کره به تلاش‌های جمعی جامعه‌ی جهانی برای بهبود وضعیت دشوار پناهندگانی که مدت‌ها ادامه داشته است، همچنان خواهد پیوست»، اعلام شد که کره در سال 2015 به‌عنوان دومین کشور آسیا نظام اسکان مجدد پناهندگان را آغاز کرد و از سال 2017 آن را دو برابر کرده است. برای اطلاع، این دو برابر شدن به معنای افزایش سالانه از 30 نفر به سالانه 60 نفر است و دستاورد عظیمی نیست.
این دو وعده‌ی یادشده چیزی جز سراب بدون محتوای واقعی نیستند و حتی مطالبی را در بر دارند که واقعیت را برای جامعه‌ی جهانی وارونه جلوه می‌دهد. مسیری که دولت کره تاکنون پیموده است، برخلاف سخن معاون وزیر لی ته‌هو، تقویت توان برای حمایت از پناهندگان نبود؛ بلکه با این پیش‌فرض که تقریباً همه‌ی درخواست‌کنندگان پناهندگی در کره بیگانگانی هستند که نظام را به‌صورت غیرقانونی سوءاستفاده می‌کنند و باید اخراج شوند، تقویت توان برای شناسایی پناهندگان «سوءاستفاده‌گر» بود، و گسترش نیروی انسانی و ساختار نیز برای انجام سریع‌تر همین کار بود. این امر در نرخ پذیرش پناهندگی که رفته‌رفته کاهش می‌یابد و در لایحه‌ی اصلاحی ضدپناهندگی (به ادعای جلوگیری از سوءاستفاده) که وزارت دادگستری سال گذشته در پی تصویب آن بود، به‌روشنی دیده می‌شود.
حتی این بار نیز دوباره به تصویب قانون پناهندگی اشاره شد. وقتی پرسیده می‌شود دولت کره برای حمایت از پناهندگان چه می‌کند، پاسخ هشت سال است که یکسان تکرار می‌شود، یعنی اینکه در سال 2012 نخستین قانون پناهندگی تصویب شد، و سه سال است که همین سخن تکرار می‌شود که کره دومین کشور آسیا در اجرای نظام اسکان مجدد پناهندگان است. جامعه‌ی جهانی که این سخنان را با ملال می‌شنود، تا حدی مایه‌ی تأسف است. هفت سال پیش قانون پناهندگی ساخته شد، اما همچنان پناهندگان پیوسته موفق به کسب جایگاه نمی‌شوند و بازگردانده و بازداشت می‌شوند. پناهندگانی که از جنگ گریخته‌اند، در اقامت بشردوستانه‌ای که بشردوستانه نیست، بر اثر فقر و سلب حقوق اساسی، عریان و رانده‌شده رها شده‌اند. اینکه اعلام می‌شود نظام اسکان مجدد پناهندگان اجرا می‌شود، اما در میان بحران جدی 70 میلیون پناهنده و آواره‌ی داخلی، سالانه تنها 30 یا 60 نفر پذیرفته می‌شوند، در واقع نمایشی شرم‌آور است که می‌خواهد نشان دهد دست‌کم کاری انجام می‌شود، هرچند اراده‌ای برای انجام آن وجود ندارد. آنچه باید به جامعه‌ی جهانی پاسخ داده شود این است که دولت کره در چنین بحرانی اکنون چه می‌کند و در آینده چه خواهد کرد.
در واقع چنین فریب توخالی دولت کره از پیش قابل پیش‌بینی بود. فوروم جهانی پناهندگان از یک سال پیش برنامه‌ریزی شده بود، اما دولت کنونی نه موضعی درباره‌ی حمایت از پناهندگان دارد و نه نهادی که چنین موضعی را در سیاست‌گذاری منعکس کند. به همین دلیل وزارت امور خارجه که برنامه‌های کمک به پناهندگان خارج از کشور را پیش می‌برد و وزارت دادگستری که پناهندگان داخل کشور را مدیریت و اخراج می‌کند، هر یک کار خود را انجام می‌دهند. اما در واقع، وزارت امور خارجه در درون خود این موضع را دارد که کمک به خارج را اندک‌اندک افزایش خواهد داد، پس پناهنده نباید وارد کشور شود، و وزارت دادگستری نیز با بررسی سختگیرانه‌ی پناهندگی این پیام را می‌فرستد که پناهندگان از پناه‌جستن در کره منصرف شوند، و در درون خود این موضع را دارد که باید معیارهای بررسی را بیش از حد بالا برد یا حقوق شکلی را کاهش داد تا پناهندگان اخراج شوند. این دو وزارتخانه که دقیقاً در جهت مخالف حمایت از پناهندگان حرکت می‌کنند، با نزدیک شدن فوروم جهانی پناهندگان، در اواخر ماه نوامبر با شتاب چند سطر تعهد ساختند که این موضع درونی دولت کره را بپوشاند و به‌سختی آن را اعلام کردند، و تنها آبروی جمهوری کره را به‌گونه‌ای مناسب حفظ کردند، گویی کاری برای «حمایت از پناهندگان» انجام می‌دهند.
شبکه‌ی حقوق پناهندگان یادآور می‌شود که درخواست پیمان جهانی پناهندگان، درخواستی سنگین درباره‌ی مسئولیت مشترکی است که جامعه‌ی جهانی نمی‌تواند از آن بگریزد، و تکلیفی است که دولت کره باید با صداقت و راستی به آن پاسخ دهد. ما دولت جمهوری کره را که در حالی که از «اجرای صادقانه‌ی حمایت از پناهندگان» سخن می‌گوید، سیاستی را که در واقع در حال پیگیری است کاملاً پنهان کرد و جامعه‌ی جهانی را فریب داد، محکوم می‌کنیم و درخواست‌های زیر را مطرح می‌کنیم.
نخست، دولت جمهوری کره باید موضع روشن خود را مبنی بر اراده‌ی حمایت از پناهندگان و اجرای مسئولیت بین‌المللی حمایت از پناهندگان به شکلی غیرفریبکارانه اعلام کند. اخراج پناهندگان و تنها مدیریت موضع دیپلماتیک از راه افزایش اندک‌اندک مبلغ کمک‌های خارجی، کاملاً در جهت مخالف حمایت از پناهندگان است.
دوم، دولت جمهوری کره باید معیارهای هنجاری کنوانسیون پناهندگان و درخواست‌های واقعی پیمان جهانی پناهندگان را با صداقت اجرا کند، سیاستی بر پایه‌ی آن‌ها تدوین کند و نهادی برای نظارت بر آن تأسیس کند. اگر نهادی نباشد که به سیاست‌های کنونی وزارت دادگستری و وزارت امور خارجه جهت مناسب بدهد و بر آن‌ها مدیریت و نظارت کند، دولت کره در فوروم جهانی پناهندگان چهار سال بعد نیز دوباره فریبی همانند این بار را تکرار خواهد کرد.
سوم، وزیر دادگستری که به‌زودی منصوب خواهد شد، باید جهتی را که گسترش نیروی انسانی و ساختار در حال حاضر در آن پیش می‌رود از نو بررسی کند و تلاش برای اصلاح ضدپناهندگی قانون پناهندگی را متوقف کند. همچنین باید بی‌درنگ این رویه را متوقف کند که وزارت دادگستری تاکنون نظام پناهندگی را عملاً مانعی برای مدیریت مهاجرت دانسته و قلمرو آن را از نظر نهادی و عملی محدود کرده است، و سیاستی نو با هدف حمایت از پناهندگان تدوین کند.
20 دسامبر 2019
شبکه‌ی حقوق پناهندگان
[تا تاریخ 20 دسامبر 2019، 24 سازمان عضو و 4 عضو ویژه‌ی زیر]
공익법센터 어필, 공익변호사와 함께하는 동행, 공익사단법인 정, 공익인권법재단 공감, 공익인권센터 드림(DREAM), 광주이주민건강센터, 국제난민지원단체 피난처, 글로벌호프, 난민인권센터, 동두천난민공동체, 사단법인 두루, 순천이주민지원센터, 아시아의 친구들,아시아평화를향한이주MAP, 이주여성을위한문화경제공동체 에코팜므, 이주민지원공익센터 감동, 의정부 EXODUS, 이주민지원센터친구, 천주교 제주교구 이주사목센터 나오미, 재단법인 동천, 제주평화인권연구소 왓, 파주 EXODUS, 한국이주인권센터, 휴먼아시아