[بیانیه‌ی مشترک روز جهانی پناهنده 2022] ده سال پس از تصویب قانون پناهندگی، وزارت دادگستری باید مسئولیت حمایت از پناهندگان را ادا کند
سال 2022 سالی است که ده سال از تصویب قانون پناهندگی (Refugee Act) می‌گذرد، سی سال از زمانی که کنوانسیون پناهندگان در کره لازم‌الاجرا شد سپری شده است و برای نخستین بار در تاریخ شمار پناهندگان جهان از یک‌صد میلیون نفر فراتر رفته است؛ سالی که به جنبش صلح و همبستگی بین‌المللی بسیار مهمی نیاز دارد. هان دونگ‌هون، وزیر تازه‌منصوب دادگستری (Ministry of Justice) که وزارت‌خانه‌ی متولی سیاست پناهندگی است، تأسیس «اداره‌ی مهاجرت» را موضوعی مهم اعلام کرده است. تغییر سیاستی که تاکنون با عنوان «سیاست ورود و خروج و اتباع خارجی» اجرا می‌شد به «سیاست مهاجرت» و نیز محتوایی که در این سیاست مهاجرت گنجانده خواهد شد اهمیت بیشتری دارد و باید از این پس با دقت پیگیری شود، اما همین که موضوعی مهم مطرح شده است جای ارزیابی مثبت دارد. سیاستی که اداره‌ی مهاجرت جدید تدوین خواهد کرد باید مهاجران و پناهندگان را نه افرادی غیرقانونی و استثنایی، بلکه افرادی بداند که دولت کره فعالانه از آنان استقبال می‌کند. و بدیهی است که این سیاست مهاجرت باید حمایت از پناهندگان، که قربانیان نقض حقوق بشر هستند، را نیز دربر گیرد. اما اکنون، سی سال پس از انعقاد کنوانسیون پناهندگان در سال 1992 با وزارت دادگستری به‌عنوان وزارت‌خانه‌ی متولی، چهره‌ی کنونی نظام پناهندگی چگونه است؟
پناهندگانی که به‌سختی به کره رسیده‌اند پیش از آنکه پا بر خاک کره بگذارند به‌شتاب بازگردانده می‌شوند؛ بررسی‌های سطحی دستور داده می‌شود، وضعیت اقامت سلب می‌شود و اکنون نیز با تکیه بر احساسات نفرت‌آمیز بخشی از جامعه نسبت به پناهندگانی که از جنگ گریخته‌اند، اصلاح تضعیف‌کننده‌ی قانون پناهندگی تا امروز همچنان پیگیری می‌شود و برای محدود کردن حق درخواست پناهندگی شتاب می‌گیرد. پس از پذیرش پناهندگی نیز راهی برای استقرار دیده نمی‌شود و بقای افراد دارای اقامت بشردوستانه و درخواست‌کنندگان پناهندگی در خطر است. دولت مرتکب نقض‌های جدی حقوق بشر مانند پرونده‌ی جعل مصاحبه‌های پناهندگی و پرونده‌ی شکنجه‌ی «میگوپیچ» شده و خود پیشگام نفرت‌پراکنی علیه پناهندگان است. از وزارت‌خانه‌ی متولی می‌خواهیم موارد زیر را که امروز نیز بی‌هیچ تغییری رخ می‌دهد با جدیت تمام دریابد.
پناهندگان همچنان از در رانده می‌شوند. از اواخر سال گذشته تا امسال، درباره‌ی درخواست‌کنندگان پناهندگی در فرودگاه‌ها که از کشورهایی چون سودان، میانمار، اتیوپی و هائیتی آمده‌اند، کشورهایی که به دلیل وضعیت درگیری و جز آن احتمال آزار و اذیت در آن‌ها بالاست، در بندرهای ورودی و خروجی تصمیم‌های «عدم ارجاع» افراطی و بی‌ضابطه صادر شده است. پناهندگانی که تصمیم عدم ارجاع گرفته‌اند از حق برخورداری از بررسی پناهندگی محروم شدند؛ برخی بازگردانده شدند و برخی در فرودگاه رها شدند و ناچار با فشار بقا دست‌وپنجه نرم کردند.
بدترین نرخ پذیرش پناهندگی ادامه دارد. در پنج سال گذشته نرخ پذیرش پناهندگی در کره به‌طور میانگین زیر 1 درصد بوده است. در سال 2021 از 2,341 درخواست پناهندگی، تنها 32 نفر از طریق بررسی پناهندگی به رسمیت شناخته شدند که با کنار گذاشتن موارد پیوند خانوادگی فقط 7 نفر است (24 نفر در فرایند اعتراض و 16 نفر از راه دادخواهی پناهندگی را به دست آوردند). نرخ پذیرش پناهندگی در کره هر سال در میان کشورهای گروه 20 در پایین‌ترین رتبه قرار دارد.
تلاشی برای استقرار پناهندگان وجود ندارد. «شورای رسیدگی به وضعیت پناهندگان پذیرفته‌شده و مانند آنان» که در ماده‌ی 22 آیین‌نامه‌ی اجرایی قانون پناهندگی مقرر شده است، از زمان اجرای قانون پناهندگی تاکنون حتی یک بار نیز تشکیل نشده است. قانون پناهندگی نقش دولت کره را در تضمین رفتار مطابق کنوانسیون پناهندگان با پناهندگان پذیرفته‌شده تعیین کرده است، اما در عمل دولت کره برنامه‌ای برای استقرار میان‌مدت و بلندمدت پناهندگان ندارد و نه نظام همکاری میان دولت مرکزی و دولت‌های محلی و میان وزارت‌خانه‌ها و نه سیاست مشخصی وجود دارد. حتی اگر بخواهند از راه کار پایه‌ی خودکفایی را فراهم کنند، جایی برای دریافت اطلاعات اولیه نیست و موانع اداری ورود به نظام تأمین حداقل معیشت را نیز دشوار می‌کند. با وجود حکم قطعی دادگاه درباره‌ی حق پناهندگان پذیرفته‌شده برای برخورداری از حمایت مسکن عمومی اجاره‌ای همانند شهروندان کره‌ای، دستورالعمل تغییر نکرده است و در محل حتی درخواست‌ها را نمی‌پذیرند و بازمی‌گردانند. در همین حال، خلأ نظام برای افراد دارای اقامت بشردوستانه ده سال است که برطرف نشده است.
نظام بررسی پناهندگی همچنان ناکافی است. تعداد افسران بررسی پناهندگی که قانون پناهندگی مقرر کرده در سراسر کشور فقط 4 نفر است و گزارش بررسی پناهندگی منتشر نمی‌شود. پس از انتظاری یک تا دو ساله (درخواست‌کنندگان پناهندگی در سال 2021 تا دریافت نخستین نتیجه‌ی بررسی پس از درخواست به‌طور میانگین 23.9 ماه منتظر ماندند) و گذراندن یک یا دو مصاحبه‌ی پناهندگی، تنها چیزی که به دست می‌آید یک سند به زبان کره‌ای درباره‌ی دلایل رد پناهندگی است که یک صفحه‌اش هم پر نمی‌شود. ابزاری برای اطمینان از اینکه بررسی پناهندگی با تخصص و مسئولیت انجام می‌شود و برای تضمین آن وجود ندارد. آزار و اذیت پناهندگان دگرباش جنسی و قربانیان خشونت جنسیتی را درست درک نمی‌کنند و بدون دستورالعمل، با معیارهای دلبخواهی مأموران بررسی‌کننده به آنان بدگمان می‌شوند و آنان را طرد کرده‌اند. در کل فرایند تنظیم و ثبت درخواست پناهندگی و فرایند بررسی پناهندگی، پشتیبانی زبانی شامل ترجمه‌ی شفاهی و کتبی و کمک حقوقی فراهم نمی‌شود و اسناد پایه‌ای مانند صورت‌جلسه‌ی مصاحبه‌ی پناهندگی و سند دلایل رد پناهندگی همچنان فقط به زبان کره‌ای است. تضمین حقوق رویه‌ای در فرایند درخواست پناهندگی همچنان ناکافی است.
در طول دوره‌ی طولانی انتظار بررسی، بقای درخواست‌کنندگان پناهندگی در خطر است. نظام کمک هزینه‌ی زندگی و تنها حمایت مسکن، یعنی امکانات مرکز پذیرش مهاجرت (Immigration Reception Center)، وجود دارد، اما در سال 2021 از میان درخواست‌کنندگان پناهندگی فقط 43 نفر به‌طور میانگین 3.7 ماه هزینه‌ی زندگی دریافت کردند و فقط 22 نفر از آنان به‌طور میانگین 160 روز توانستند از مرکز پذیرش مهاجرت استفاده کنند. وزارت دادگستری برای بازداشتن مردم از درخواست پناهندگی، با داوری دلبخواهی خود دسته‌هایی از درخواست‌کنندگان پناهندگی را تعریف کرده است، مانند کسانی که برای بار دوم درخواست پناهندگی می‌کنند، کسانی که بیش از یک سال به‌عنوان دانشجوی خارجی یا کارگر مهاجر اقامت داشته‌اند و کسانی که حتی یک روز از مدت اقامت خود گذرانده‌اند، و به این گروه‌ها وضعیت اقامت نمی‌دهد. به همین دلیل بیشتر آنان از نظر قانونی از حمایت معیشتی، مجوز کار و عضویت در بیمه‌ی درمانی محل کار محروم‌اند و حتی مدرکی برای اثبات هویت ندارند و نمی‌توانند خط تلفن همراه بگیرند، از بانک استفاده کنند یا از امکانات زندگی بهره ببرند. حق بقای آنان در خطر است و زندگی عادی روزمره برایشان ناممکن است.
اداره‌ی پشت درهای بسته و مدیریت دلبخواهی بهبود نیافته است. دادگاه عالی سئول در 30 مارس و 16 ژوئن امسال در دو پرونده حکم داد که تقریباً همه‌ی دستورالعمل‌های بررسی، رفتار و اقامت پناهندگان منتشر شود. این حکم هشداری جدی بود به اداره‌ی پشت درهای بسته که اعمال اختیارات مطلق را ممکن کرده بود. اما پس از حکم نیز همچنان جدیدترین دستورالعمل‌ها منتشر نمی‌شود و درخواست‌کنندگان پناهندگی و دیگران همچنان از تغییرات مهمی که باید بدانند بی‌خبرند.
دولت کره تاکنون نظام پناهندگی را که باید برای نجات پناهندگان باشد فقط ابزاری برای فخر کردن در جامعه‌ی بین‌المللی به «نخستین در آسیا» بودن قرار داده است. و نقض حقوق بشر پناهندگان پیوسته ادامه یافته است. دولت اکنون دست‌کم باید نقشی را که جامعه‌ی بین‌المللی به عهده‌اش گذاشته است درباره‌ی پناهندگانی که از آزار و اذیت در گوشه‌گوشه‌ی جهان مانند یمن، میانمار و افغانستان به کره آمده‌اند به‌جا آورد. ما با وجود گذشت ده سال از تصویب قانون پناهندگی، شیوه‌ی اداره‌ی نظام پناهندگی دولت را که به‌جای تضمین و گسترش زندگی مدنی پناهندگان در محدود و کم کردن حقوق آنان و راندنشان شتاب دارد محکوم می‌کنیم. همچنین امیدواریم بحث‌های وزارت دادگستری که با طرح موضوع اداره‌ی مهاجرت آغاز شده است برخاسته از ملاحظات سیاسی نباشد، بلکه از اندیشه‌ی جدی درباره‌ی نقش دولت کره و وظایف آینده سرچشمه گرفته باشد، و بار دیگر موارد زیر را مطالبه می‌کنیم.
-
وزارت دادگستری پیش‌نویس اصلاح قانون پناهندگی را که برای اطلاع‌رسانی عمومی منتشر کرده پس بگیرد و ابتدا برنامه‌ی میان‌مدت و بلندمدت برای اداره‌ی نظام پناهندگی تدوین کند.
-
درخواست پناهندگی یک حق است. دولت استفاده‌ی افراطی و بی‌ضابطه از تصمیم‌های عدم ارجاع را متوقف کند و فرصت بررسی رسمی پناهندگی را برای همه‌ی پناهندگان تضمین کند.
-
وزارت دادگستری تدابیری برای استقرار پناهندگان و افراد دارای اقامت بشردوستانه در جامعه‌ی کره تدوین کند.
-
وزارت دادگستری نظام بررسی پناهندگی شفاف، منصفانه و تخصصی را اجرا کند.
-
سیاست محدودسازی اقامت، اخراج و بازداشت درخواست‌کنندگان پناهندگی را متوقف کند و حق بنیادین زندگی را تضمین کند.
가족구성권연구소, 광주전남학생행진, 김지영, 난민인권네트워크 [TFC(The First Contact for Refugee) 공익법센터 어필, 공익변호사와 함께하는 동행, 공익사단법인 정, 공익인권법재단 공감, 공익인권센터 드림(DREAM), 국제난민지원단체 피난처, 글로벌호프, 난민인권센터, 동두천난민공동체, 동작FM, 민주사회를 위한 변호사모임 국제연대위원회,사단법인 두루, 서울온드림교육센터, 수원시글로벌청소년드림센터, 순천이주민지원센터, 아시아의 친구들, 아시아평화를향한이주MAP, 안산시글로벌청소년센터, 외국인 이주노동자 인권을 위한 모임, 이주여성을위한문화경제공동체 에코팜므,이주민지원공익센터 감동, 의정부 EXODUS, 이주민센터 친구, 천주교 제주교구 이주사목센터 나오미, 재단법인 동천, 재단법인 화우 공익재단, 제주평화인권연구소 왓, 참여연대, 파주 EXODUS, 한국이주인권센터], 두레방, 반올림, 빌리카터, (사)이주민과함께, 사회복지연구소 물결, 생명안전 시민넷, 서울이주여성상담센터, 성노동자해방행동 주홍빛연대 차차, 성적권리와 재생산정의를 위한 센터 셰어 SHARE, 소수자난민인권네트워크 [공익인권법재단 공감, HIV/AIDS인권연대 나누리+, 난민인권센터, 행동하는성소수자인권연대, 성공회 용산나눔의집 활동가들 및 개인 활동가들], 아시아의 친구들, 안산시글로벌청소년센터, 양혜우, 예술행동 한뼘, 외국인보호소폐지를위한물결 International Waters 31, 외국인이주노동운동협의회 [남양주시외국인복지센터, 모두를위한이주인권문화센터, 부천이주노동복지센터, 서울외국인노동자센터, 순천이주민지원센터, 아산이주노동자센터, 아시아인권문화연대, 외국인이주노동자인권을위한모임, 원불교서울외국인센터, 의정부EXODUS, 이주민센터동행, 인천외국인노동자센터, 파주샬롬의집, 포천나눔의집이주민지원센터, (사)한국이주민건강협회희망의친구들, (사)한국이주여성인권센터, 한삶의집, 함께하는공동체], 이주노동자 평등연대 [건강권실현을 위한 보건의료단체연합(건강사회를 위한 약사회, 건강사회를 위한 치과의사회, 노동건강연대, 인도주의실천의사협의회, 참의료실현청년한의사회), 공공운수노조 사회복지지부, 노동당, 노동사회과학연구소, 노동전선, 녹색당, 대한불교조계종 사회노동위원회, 성공회 용산나눔의집, 민변 노동위원회, 사회변혁노동자당, 사회진보연대, 이주노동자노동조합(MTU), (사)이주노동희망센터, 이주노동자운동후원회, 이주민방송(MWTV), 이주민센터 친구, 전국민주노동조합총연맹, 전국불안정노동철폐연대, 전국학생행진, 지구인의정류장, 필리핀공동체카사마코, 한국비정규노동센터], 이주노동희망센터, 이주민지원공익센터 감동, 이주배경 아동·청소년 기본권 향상을 위한 네트워크 [공익변호사와 함께하는 동행, 공익인권법재단 공감, 남양주시외국인복지센터, (사)한국이주민건강협회 희망의친구들, (사)한국이주여성인권센터, 사단법인 두루, 성공회 용산나눔의집, 성동외국인노동자센터, 아시아의 창, 안산시글로벌청소년센터, 외국인이주노동자인권을위한모임, 이주민센터 친구, 이주와 인권연구소, 재단법인 동천, 천주교 의정부교구 이주사목위원회 파주 EXODUS], 이주여성인권포럼, 인권과 평화를 위한 국제민주연대, 인권운동공간 활, 인권운동네트워크 바람, 인천인권영화제, 전국학생행진 (재)화우공익재단, 차별금지법제정연대, 천주교인권위원회, 충남인권교육활동가모임 부뜰, 페미위키, 플라가미, 피스모모, 피스모모 평화페미니즘연구소, 한국이주여성인권센터, 화성외국인보호소방문 시민모임 마중
