[No. 24-12 인권 #2]
در 12 آوریل 2024 (2024. 4. 12.) دیوان عالی کشور درباره‌ی پرونده‌ای که قربانی ماجرای جعل مصاحبه‌ی پناهندگی وزارت دادگستری به حکم رد دعوی خواهان در 22 دسامبر 2023 اعتراض کرده و فرجام‌خواهی کرده بود، رأی «رد بدون رسیدگی» (شیمری‌بُلسِنگ) صادر کرد. بدین ترتیب حکم شعبه‌ی 10-3 تجدیدنظر مدنی دادگاه منطقه‌ای مرکزی سئول (ریاست: Lee Sang-a) مبنی بر این‌که مأموران عامل و مترجم شفاهی در دعوای خسارتی که قربانی علیه آنان طرح کرده بود مسئولیت جبران خسارت ندارند، قطعی شد. ما بی‌مسئولیتی دادگاهی را محکوم می‌کنیم که حکم غیرقانونی‌ای را که مسئولیت مأموران عامل و مترجم شفاهی را نفی کرده بود، حتی بدون رسیدگی، همان‌گونه قطعی کرد.
ماجرای جعل مصاحبه‌ی پناهندگی، نقض حقوق بشری کم‌نظیری است که پس از اجرای قانون پناهندگی (Refugee Act) کره رخ داد. غیرقانونی بودن آن نخستین بار در اکتبر 2017 با رأی دادگاهی که نقص رویه‌ای جدی را پذیرفت بر ملا شد؛ وزارت دادگستری نیز در سپتامبر 2018 تحقیق اداری را آغاز کرد و در اکتبر 2019 مأموران عامل را تأدیب کرد. در فوریه‌ی 2020 سیاست بازبینی کامل برای حدود دو هزار متقاضی پناهندگی که مصاحبه‌ی پناهندگی‌شان به زبان عربی انجام شده بود اجرا شد و در سپتامبر 2020 کمیسیون ملی حقوق بشر کره (National Human Rights Commission of Korea; NHRCK) نیز نقض حقوق بشر را پذیرفت و توصیه‌ی اصلاح نظام را صادر کرد. ماجرایی که در اتاق دربسته رخ داده بود و همه در پی پنهان کردنش بودند، با طرح مسئله از سوی قربانیان و جامعه‌ی مدنی در طول سال‌ها، غیرقانونی بودنش آشکار و تأیید شده است. با این همه، دادگاه در 3 دسامبر 2021 (2021. 12. 3.) پس از حدود سه سال انتظار، حکم بدوی را که مسئولیت جبران خسارت دولتی مأموران عامل، مترجم شفاهی و دولت را پذیرفته بود، مانند پشت و رو کردن کف دست زیر و رو کرد.
حکم تجدیدنظر که در 5 دسامبر 2023 (2023. 12. 5.) صادر شد، دلایلی را که به‌هیچ‌وجه قابل پذیرش نیستند مانند مغالطه پشت هم ردیف کرده است. دادگاه با این استدلال که برای مأموران عامل و مترجم شفاهی عمل غیرقانونی ناشی از تنظیم صورت‌جلسه‌ی دروغین مصاحبه‌ی پناهندگی محقق نمی‌شود، چنین گفته است: «با وجود آن‌که خواهان دانش قابل‌توجهی دارد و می‌تواند به انگلیسی ارتباط برقرار کند، پذیرفتن این‌که باور داشته دلایل درخواست پناهندگی‌اش در صورت‌جلسه‌ی مصاحبه‌ی پناهندگی دقیقاً ترجمه و ثبت می‌شود دشوار است»، یا «متقاضی پناهندگی با ثبت درخواست پناهندگی می‌تواند در کشور اقامت و فعالیت شغلی داشته باشد؛ بنابراین حتی اگر دلیل واقعی برای شناسایی پناهندگی داشته باشد، در مرحله‌ی نخست درخواست به‌جای مشارکت صادقانه در مصاحبه‌ی پناهندگی، انگیزه دارد که در روند اعتراض بعدی اظهارات مفصل و مدارک ارائه کند»، یا «در زمان وقوع ماجرا میان مأموران دغدغه‌ی مشترکی وجود داشت که موارد درخواست پناهندگی به قصد اشتغال یا هدف اقتصادی زیاد است». این‌ها دلایلی بی‌معنا هستند که چیزی جز پیش‌داوری و حدس و گمان نیستند. همچنین حکم پیشین سال 2017 را که بی‌قانونی رویه‌ای ترجمه‌ی دروغین و ثبت دروغین را پذیرفته بود، با دلیل کاملاً نامربوط «مدیر ارشد دفتر وکالتی که آن پرونده را وکالت می‌کرد مجازات کیفری شده است» کنار گذاشت، و تصمیم کمیسیون ملی حقوق بشر را با این دلیل که «بر مسئولیت وزارت دادگستری تمرکز دارد و بر توصیه‌ی اصلاح نظام متمرکز است» مبنایی برای انکار مسئولیت مأموران عامل و مترجم شفاهی قرار داد.
از سوی دیگر، حکم تجدیدنظر درباره‌ی مأموران عامل گفته است «وجود عمل غیرقانونی مبنی بر عدم بررسی درست واقعیت‌های مشخص در مصاحبه‌ی پناهندگی به‌اندازه‌ی کافی پذیرفتنی است»، ولی آن را «بیشتر به عملی ناشی از قصور سبک نزدیک است تا عمد یا قصور سنگین» ارزیابی کرد. دلایل آن چنین آمده است: مأمور عامل در آن زمان بازرس پناهندگی یا مسئول نبود؛ مقام تأییدکننده وظیفه‌ی هدایت و نظارت را نادیده گرفته بود؛ دستور بررسی سریع در آن زمان حجم کار را بیش از حد افزایش داده بود و مشکلات ساختاری ناشی از شرایط کاری نامساعد مانند کمبود مصاحبه‌گر و مترجم شفاهی وجود داشت؛ و حتی مأمور عامل به‌دلیل آن‌که رسیدگی سریع به کار، ایفای صادقانه‌ی وظیفه شناخته شده بود، لوح تقدیر گرفته بود. اما ما به‌هیچ‌وجه نمی‌توانیم حکم دادگاهی را بپذیریم که اساسی‌ترین وظیفه‌ی مأمور مصاحبه، یعنی شنیدن کامل اظهارات متقاضی پناهندگی و ثبت صادقانه‌ی آن در صورت‌جلسه‌ی مصاحبه را نادیده گرفته و فقط برای بالا بردن آمار در پاسخ به دستور غیرقانونی بررسی سریع که وزارت دادگستری آن زمان با اصرار اجرا می‌کرد کوشیده است، و نه‌تنها به این بسنده نکرده بلکه صورت‌جلسه‌ی مصاحبه‌ی متقاضیان پناهندگی را به‌طور غیرقانونی جعل کرده است، و درباره‌ی چنین عملی می‌گوید «با توجه به اوضاع آن زمان اجتناب‌ناپذیر بود» و به مأمور عامل برائت می‌دهد.
مأموران عامل و مترجم شفاهی تا پایان دادرسی نیز کمترین احساس گناهی نسبت به اعمال غیرقانونی خود نشان ندادند؛ بلکه مأمور عامل در جریان دادرسی با سوءاستفاده از اختیار، اطلاعات مربوط به ورود و خروج دیگر متقاضیان پناهندگی را نیز به‌طور غیرقانونی افشا کرد و آن را به‌عنوان مدرک به نفع خود به دادگاه ارائه داد و رفتار خود را توجیه کرد و از طرح ادعاهایی مبتنی بر نفرت از پناهندگان ابایی نداشت.
قربانی ماجرای جعل مصاحبه‌ی پناهندگی، با آن‌که پیش‌تر با طی روندی دشوار به رسمیت شناخته شدن به‌عنوان پناهنده را به دست آورده بود، در جریان دادرسی بار دیگر از سوی مأموران عامل و مترجم شفاهی و وکلای آنان به‌عنوان «پناهنده‌ی قلابی» با او رفتار شد. با وجود آن روند دردناک و طولانی، قربانی با این احساس مسئولیت که دولت و عاملان باید مسئولیت ماجرای جعل مصاحبه‌ی پناهندگی را بپذیرند، آزار ثانویه را تحمل کرد و در دادرسی شرکت کرد. دادگاه بدوی به اظهارات خواهان و چند قربانی دیگر که مصاحبه‌شان به همان شیوه جعل شده بود ارزش اثباتی بالایی داده و مسئولیت جبران خسارت مأموران عامل، مترجم شفاهی و دولت را پذیرفته بود؛ اما دادگاه تجدیدنظر ادعاهای مأموران عامل و مترجم شفاهی را عیناً در متن حکم نقل کرد و حکم بدوی را به‌آسانی زیر و رو کرد، و دیوان عالی کشور حتی نخواست عمیقاً بررسی کند و از رنج قربانیان چشم پوشید.
اگر حتی درباره‌ی رفتار مجرمانه‌ی جدی‌ای چون «جعل مصاحبه‌ی پناهندگی» نتوان مسئولیت جبران خسارت را مطالبه کرد، ماجرای جعل مصاحبه‌ی پناهندگی دوم و سوم هر زمان می‌تواند دوباره رخ دهد. حکم غیرقانونی دادگاه، تضمین شفافیت، تخصص و انصاف نظام بررسی پناهندگی کره را دورتر از پیش کرده است. دادگاه باید اعمال غیرقانونی نهادهای اداری و مأموران وابسته به آن‌ها را کنترل کند و افراد آسیب‌دیده را با دادرسی منصفانه جبران کند، اما بر پایه‌ی پیش‌داوری حکمی نادرست صادر کرده و حتی تلاشی برای بازنگری آن نکرده است؛ ما رفتار بی‌مسئولیتانه‌ی چنین دادگاهی را محکوم می‌کنیم.
17 آوریل 2024
가톨릭근로자회관, 경동건설 고 정순규 유가족 모임, 공익법센터 어필, 광적베타니아, 김성은, 난민인권센터, 명숙, 생명안전 시민넷, 소수자난민인권네트워크, 아시아의 친구들, 이주노동자노동조합(MTU), 이주민센터 친구, 이주여성인권포럼, 인권교육센터 들, 인권운동네트워크 바람, 인권운동사랑방, 인보성체수도회, 임한비, 전진상우리집, 천주교의정부교구 이주사목위원회, 파주엑소더스, 한국이주인권센터, 한옥커즈, 화성외국인보호소방문 시민모임<마중>, 화우공익재단
난민인권네트워크(TFC(The First Contact for Refugee) 공익법센터 어필, 공익변호사와 함께하는 동행, 공익사단법인 정, 공익인권법재단 공감, 공익인권센터 드림(DREAM), 국제난민지원단체 피난처, 글로벌호프, 난민인권센터(NANCEN), 동두천난민공동체, 동작FM, 민주사회를 위한 변호사모임 국제연대위원회, 사단법인 두루, 성가소비녀회 의정부관구 동두천 베타니아, 성가소비녀회 의정부관구 파주 베타니아, 수원글로벌드림센터, 순천이주민지원센터, 아시아의친구들, 아시아평화를향한이주MAP, 이주여성을위한문화경제공동체 에코팜므, 이주민지원공익센터 감동, 외국인이주노동자인권을위한모임, 의정부 EXODUS, 이주민센터 친구, 천주교제주교구이주사목센터 나오미, 재단법인 동천, 재단법인 화우공익재단, 제주평화인권연구소 왓, 참여연대, 파주EXODUS, 한국이주인권센터)