တရားရေးဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Justice) သည် လွန်ခဲ့သော 2021 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ 17 ရက်တွင် ဒုက္ခသည်ဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ဥပဒေကြမ်းကို လျှို့ဝှက်စွာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ 2018 ခုနှစ် ယီမင်ဒုက္ခသည်များ၏ ခိုလှုံခြင်းကို စိမ်းနေသော အချို့သူများ၏ မုန်းတီးမှုခံစားချက်ကို အားထားကာ စတင်ခဲ့သော တရားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုက္ခသည်ဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ဥပဒေကြမ်းကို အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဒုက္ခသည်များကိုယ်တိုင်သာမက ကိုရီးယားအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (National Human Rights Commission of Korea)၊ ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး၊ ဥပဒေကျွမ်းကျင်သူများ၏ အဖွဲ့ဖြစ်သော ကိုရီးယားရှေ့နေအသင်း (Korean Bar Association) နှင့် ဒီမိုကရက်တစ်လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် ရှေ့နေများအဖွဲ့တို့ကပါ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ တရားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ယင်းကို မငဲ့ညှာဘဲ တင်သွင်းခဲ့ပြီး ယခုအခါ အမျိုးသားညီလာခံ (National Assembly) တွင် အတင်းအကျပ် အတည်ပြုရန် ကြိုးပမ်းနေသည်။
တရားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုက္ခသည်ဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ဥပဒေကြမ်းသည် ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူအများစုကို အလွဲသုံးစားပြုသော လျှောက်ထားသူများအဖြစ် အမည်ဆိုးတပ်ကာ ပယ်ချခဲ့သည့် ယခင် စီမံခန့်ခွဲမှုအလေ့အထအတွက် ဥပဒေအခြေခံကို ဖန်တီးပေးပြီး ဒုက္ခသည်များကို လျင်မြန်စွာ နှင်ထုတ်ရန်ကို အဓိကရည်ရွယ်ချက်ထားသည်။ ဥပဒေကြမ်း၏ အဓိက ပြဋ္ဌာန်းချက်မှာ ဒုက္ခသည်ပြန်လည်လျှောက်ထားသူများကို စိစစ်ခံခွင့် မရစေသော ‘အရည်အချင်းမပြည့်မီဟု ဆုံးဖြတ်ခြင်း’ စနစ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အတည်ပြုလိုက်ပါက ဒုက္ခသည်ဖြစ်သော်လည်း အကူအညီမရသဖြင့် ဒုက္ခသည်ဖြစ်ကြောင်း သက်သေမပြနိုင်သူများသည် နောက်ဆုံးတွင် ပုံမှန်စိစစ်ခံရသည့် အခွင့်အရေးကိုပင် ထပ်မံမရဘဲ အားလုံး နှင်ထုတ်ခံရမည့် ရလဒ် ဖြစ်လာမည်မှာ ထင်ရှားသည်။
ကိုရီးယားသည် ဒုက္ခသည်အသိအမှတ်ပြုနှုန်း OECD အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအနက် အနိမ့်ဆုံးဖြစ်ပြီး နှစ်စဉ် ဒုက္ခသည်အသိအမှတ်ပြုနှုန်း 1% ကို မကျော်လွန်ပါ။ ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူအများစုသည် ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားခြင်းနှင့် စိစစ်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်တွင် မည်သည့်အကူအညီမျှ မရရှိဘဲ စကားပြန်နှင့် ဘာသာပြန် ထောက်ပံ့မှုကိုလည်း မရရှိကြပါ။ ဒုက္ခသည်များသည် ကိုယ်တိုင်အားဖြင့် လိုအပ်သော ရှင်းလင်းချက်ကို ပေးပြီး သက်သေအထောက်အထားတင်သွင်းနိုင်သည့် အခွင့်အလမ်းကိုပင် ကောင်းစွာ အာမခံမထားသဖြင့် ကိုရီးယား၏ ဒုက္ခသည်စိစစ်မှု လုပ်ထုံးလုပ်နည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန် လိုအပ်ကြောင်း ပြည်တွင်းပြည်ပတွင် ဆက်တိုက် ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။ ထိုသို့ဖြစ်သော်လည်း ဒုက္ခသည်စိစစ်မှုစနစ်နှင့် ကယ်တင်ရေး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို တိုးတက်စေရန် ကြိုးပမ်းမှုကို နောက်သို့ဆုတ်ထားကာ ပြန်လည်လျှောက်ထားခြင်းကို ပိတ်ပင်ခြင်းမှ စတင်၍ စနစ်ကို ပြောင်းလဲမည်ဆိုပါက ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်မပြုခံရသော ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူ ၌ 99% ခန့်သည် နောက်ထပ် စိစစ်ခံခွင့် မရဘဲ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခံရတော့မည် ဖြစ်သည်။
အစိုးရသည် ဒုက္ခသည်ဥပဒေ အသက်ဝင်ပြီးနောက် ဒုက္ခသည်များ၏ အခွင့်အရေးကို အာမခံရန် ရွှေ့ပြောင်းထည့်ရမည့် ကြိုးပမ်းမှုကို ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားခွင့်ကို ကန့်သတ်ပြီး အတားအဆီးများ ဖန်တီးရာတွင် အားလုံးမွှေ့နေခဲ့သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ညံ့ဖျင်းသော စိစစ်မှုကို စနစ်တကျ အတင်းအကျပ်ပြုလုပ်စေသည့် လမ်းညွှန်ချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ထိုလုပ်ငန်းစဉ်တွင် တရားမျှတပြီး ကျွမ်းကျင်စွာ ပြုလုပ်ရမည့် ဒုက္ခသည်စိစစ်မှုမှာ ပြင်းထန်စွာ ညစ်ညမ်းကာ ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးခံရသော ဖြစ်ရပ်များပင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ မလုံလောက်သော စိစစ်မှု၏ ဘေးဒုက္ခရောက်သူများအပေါ် အလွဲသုံးစားပြုသော လျှောက်ထားသူ၏ အမည်ဆိုးကို တပ်ကာ နေထိုင်ခွင့်အရည်အချင်းကို ရုပ်သိမ်းပြီး အသက်ရှင်ရပ်တည်မှုကို ခြိမ်းခြောက်၍ နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရန် ဖိအားပေးနေသည်။ ထို့ပြင် ဒုက္ခသည်ဥပဒေ အသက်ဝင်ပြီး နှစ် 10 ပြည့်သည့် ယခုနှစ်တွင် အစိုးရသည် မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ပြန်လည်လျှောက်ထားခြင်း၏ အတားအဆီးကို တည်ဆောက်ရန် ဒုက္ခသည်ဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ဥပဒေကြမ်း အတည်ပြုရေးကို အရှိန်မြှင့်လျက်ရှိသည်။
ကိုရီးယား၏ ဒုက္ခသည်ဥပဒေသည် မည်သို့သော ဥပဒေနည်း။ အစိုးရနှင့် အမျိုးသားညီလာခံတို့က အာရှတွင် ပထမဆုံးသော သီးခြား ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်း အကောင်အထည်ဖော်ရေး ဥပဒေဖြစ်သည်ဟု အပြိုင်အဆိုင် ဂုဏ်ယူပြောဆိုခဲ့သော လူ့အခွင့်အရေး ဥပဒေ ဖြစ်သည်။ ကိုရီးယား၏ စီးပွားရေးအဆင့်အတန်း ရှိသော်လည်း မလုံလောက်သော ဒုက္ခသည်မူဝါဒနှင့် ပြည်ပဒုက္ခသည်များအတွက် မလုံလောက်သော ထောက်ပံ့မှုတို့ကြောင့် ပြင်ပသို့ ပြသနိုင်သည့် ရလဒ်များ မများခဲ့သော အခြေအနေတွင် ဒုက္ခသည်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းခြင်းနှင့် အသက်ဝင်ခြင်းသည် မပြည့်စုံသော်လည်း ကိုရီးယားအစိုးရက အာရှတွင်ပင် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ဦးဆောင်သော စနစ်ရှိသကဲ့သို့ ကြော်ငြာခဲ့သည့် နောက်ဆုံးခံတပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဖြစ်သော်လည်း အစိုးရသည် ဒုက္ခသည်ဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ဥပဒေကြမ်းဖြင့် ထိုမျှလောက် ဆက်လက်တည်ရှိလာခဲ့သော ဒုက္ခသည်ဥပဒေ၏ အခြေခံကို လှုပ်ခါရန် ကြိုးပမ်းနေသည်။ ဒုက္ခသည်ဥပဒေသည် လူ့အခွင့်အရေးဥပဒေ မဟုတ်တော့ဘဲ ဒုက္ခသည်များကို နှင်ထုတ်ရန် ဥပဒေအဖြစ် ကျဆင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
အမျိုးသားညီလာခံသည် 2012 ခုနှစ်ကာလက ဒုက္ခသည်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ဆန္ဒနှင့် တန်ဖိုးများ မထိခိုက်စေရန် မိမိ၏ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ပါ။ လူ့အခွင့်အရေးဥပဒေအဖြစ် ဒုက္ခသည်ဥပဒေသည် နောက်ထပ် နောက်ဆုတ်၍ မဖြစ်ပါ။ ဒုက္ခသည်များ၏ အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်သော ဥပဒေအဖြစ် ရှေ့သို့ ဆက်လက်တိုးတက်ရမည် ဖြစ်သည်။
.
ဒုက္ခသည်မုန်းတီးမှုကို တားဆီးပြီး စနစ်ကို တိုးတက်စေရမည့် အစိုးရက ရှေ့ဆောင်၍ မုန်းတီးမှုကို လှုံ့ဆော်အသုံးချကာ ဥပဒေပြုမှုကို တွန်းအားပေးနေခြင်းကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပြစ်တင်ရှုတ်ချသည်။ ကိုရီးယား အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများသည် ညီညွတ်စွာ ပူးပေါင်း၍ ဒုက္ခသည်များကို နှင်ထုတ်သည့် ဒုက္ခသည်ဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ဥပဒေကြမ်း အတည်ပြုခြင်းကို လက်ပိုက်ကြည့်နေမည် မဟုတ်ပါ။ အစိုးရသည် လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုကို အားပေးသော ဒုက္ခသည်ဥပဒေ ဆိုးရွားစွာ ပြင်ဆင်ချက် မူကြမ်းကို ချက်ချင်း ပယ်ဖျက်ပါ။
