Immediately stop the forced repatriation of Russian refugees fleeing to South Korea at the border after the announcement of the Russian conscription order
گزارش‌های رسانه‌ای و واقعیت‌های اخیر
پس از تهاجم روسیه به اوکراین، گفته می‌شود که در 30 سپتامبر گذشته پوتین به اصطلاح «فرمان بسیج جزئی» را صادر کرده است؛ «فرمان بسیجی دلبخواهانه که به همین دلیل علیه ضعیفان تبعیض‌آمیز عمل می‌کند».
از آن پس شمار بسیاری از افرادی که احتمالاً مشمول بسیج می‌شوند به خارج از کشور گریخته‌اند. برخی گزارش‌ها از رقم 200 هزار نفر سخن می‌گویند. این موضوع صرفاً نشانه‌ی جنگ یا نشانه‌ی بحران رژیم پوتین در روسیه نیست، بلکه مستقیماً به این مربوط است که آیا نظام حمایت از پناهندگان کار می‌کند یا نه، و گریختن به کره، کشور همسایه، نیز گزارش شده است.
گزارش‌های رسانه‌ای 10 و 11 اکتبر 2022 نیز خبر دادند که بیش از 20 تبعه‌ی روسیه برای گریز از فرمان بسیج از راه دونگهه و پوهانگ با یاخت به دریا رسیده‌اند اما ورودشان مجاز نشده و در انتظار مانده‌اند، و مواردی مشابه در داخل و خارج کشور و در بندرهای ورودی و خروجی تکرار می‌شود.
مطالبات
نخست، اطلاعات مربوط به پناهجویان بالقوه‌ی روسی که در رسانه‌ها گزارش شده و تدابیر دولت را فوراً و شفاف منتشر کنید.
دوم، دسترسی به رویه‌ی درخواست پناهندگی و راهنمایی درباره‌ی رویه را برای پناهندگان روسی که به آب‌های سرزمینی رسیده‌اند تضمین کنید و بر پایه‌ی قانون پناهندگی سریعاً درباره‌ی ارجاع تصمیم بگیرید.
سوم، برای درخواست‌کنندگان پناهندگی روسی داخل کشور (کسانی که از فرمان بسیج سرپیچی کرده‌اند) تدابیر لازم را فراهم کنید.
چهارم، درخواست پناهندگی درخواست‌کنندگان پناهندگی روسی پس از «صدور فرمان بسیج» «تغییر اوضاع و احوال اساسی» محسوب می‌شود. در صورت ارائه‌ی درخواست جدید، وضعیت اقامت اعطا کنید، بر پایه‌ی قانون پناهندگی بررسی را در فرودگاه و در داخل کشور پیش ببرید و درخواست‌کنندگان پناهندگی بازداشت‌شده را سریعاً از بازداشت آزاد کنید.
پنجم، به کارکنان بندرها و مبادی ورودی و خروجی سراسر کشور – مهاجرت، گارد ساحلی و سازمان اطلاعات ملی – درباره‌ی هنجارها، معیارها و رویه‌های مربوط آموزش دهید تا در بازگرداندن اجباری غیرقانونی مشارکت نکنند.
پناهندگان روسی که برای گریز از فرمان بسیج پوتین با قایق به کره می‌گریزند؟
الف. پناهندگانی که برای گریز از فرمان بسیج گریخته‌اند بر پایه‌ی هنجارها پناهنده‌اند
اینان بر پایه‌ی کنوانسیون پناهندگان، پناهنده‌اند. دلایل گریز از جنگ گوناگون است. در این میان، گریز از خدمت نظام وظیفه یکی از راه‌های مخالفت فردی با جنگ است و گریختن از آزار و اذیتی است که شامل خدمت ناعادلانه در میدان جنگ یا مجازات نامتناسب به دلیل گریز از آن می‌شود. این «آزار و اذیت» محسوب می‌شود.
علت‌های گریز از خدمت نظام وظیفه نیز گوناگون است. ممکن است «وجدان» باشد، ممکن است «دین» باشد و ممکن است «دیدگاه سیاسی مخالفت با جنگ پوتین» باشد. حتی اگر «صرفاً برای جان خود و امنیت خانواده گریخته باشند» نیز مشکلی نیست، زیرا می‌تواند در «دیدگاه سیاسی منتسب‌شده (Imputed)» جای گیرد. حتی در مورد گریز ساده از خدمت نظام وظیفه نیز، اگر در زمان جنگ نیروی انسانی ارزشمند برای مقامی که جنگ را پیش می‌برد وظیفه را انجام ندهد و بگریزد، این کار «خیانت» تلقی می‌شود و او را «دشمن دولت» می‌نامند و سطح بسیج را بالا می‌برند.
حتی گریزندگان ساده از خدمت نظام وظیفه نیز اگر شرایط عینی‌ای وجود داشته باشد که گریز آنان را گریزی همراه با «دیدگاه سیاسی» تلقی کند، طبیعتاً پناهنده می‌شوند. «ارتباط با پنج دلیل» کنوانسیون پناهندگان نیز برآورده می‌شود. به همین دلیل است که رهنمود حمایت بین‌المللی شماره‌ی 10 کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان درباره‌ی «خدمت نظام وظیفه و وضعیت پناهندگی» تدوین شده است. دفاع یک‌جانبه از مشروعیت بسیج فقط دیدگاه کشور تابعیت است که عامل نقض حقوق بشر است و نمی‌تواند معیار هنجاری‌ای باشد که کشور پناهگاه پناهنده باید از آن پیروی کند.
همچنین در بافت کره، دولت پادگانی‌ای که هر کس ممکن است به خدمت فراخوانده شود، «گریز از خدمت نظام وظیفه» گریز از وظیفه‌ی حفظ جان مردم تلقی و باید از نظر اخلاقی محکوم شود و همین به سوءبرداشت رایج «گریزنده از خدمت نظام وظیفه چه پناهنده‌ای؟» می‌انجامد. اما معیار هنجاری را نمی‌توان رها کرد، حق بنیادین امتناع فردی از خدمت نظام وظیفه می‌تواند از سوی کشور پناهگاه محافظت شود، و چون «مشروعیت» جنگ و بسیج در بافت هر کشور بسیار متفاوت است، مخالفت با «جنگ ناعادلانه» از جمله مخالفت با خود جنگ و گریز از آن کاملاً ممکن است رخ دهد. روشن است که انتظار مشارکت هیچ‌کس در جنگ پوتین دشوار است.
ب. جامعه‌ی بین‌المللی در واقع این معیارهای هنجاری را رعایت می‌کند.
در داخل کشور پیش‌تر اطلاعیه‌ی مطبوعاتی غیرحقوقی‌ای مانند «پناهنده‌ی جنگ، پناهنده نیست» منتشر شده است. اما این به‌هیچ‌وجه واقعیت ندارد. به نمونه‌ی اروپا نگاه کنید. برای مثال پناهندگان سوری. بسیاری از مردانی که از «جنگ سوریه» گریختند نیز از کسانی بودند که از فراخوانده شدن به خدمت در «ارتش اسد» گریخته بودند. آلمان جایی بود که بیشترین پناهندگان به سوی کشورهای جهان اول به آنجا رفتند. تنها در سال 2015 در یک سال حدود 1.5 میلیون نفر بود.
انباشت آرای دیوان عالی اداری فدرال آلمان معیار بررسی را روشن ارائه کرد. در آغاز دو دسته رأی وجود دارد که تصمیم‌های ناعادلانه‌ی اداره‌ی فدرال مهاجرت و پناهندگان آلمان (BAMP) را باطل کرد: «نخست، اگر بتوان گفت محل منشأ مرد مشمول بسیج منطقه‌ای مانند حلب است که منشأ شورشیان است؟» در آن صورت چون «ممکن است تصور شود که او با همدلی با شورشیان گریخته است»، وضعیت پناهندگی بر پایه‌ی دیدگاه سیاسی منتسب‌شده شناخته می‌شود. حکم 7 فوریه‌ی 2018 شماره‌ی 5A 1245/17.A (Saxon Higher Administrative Court، دیوان عالی اداری ایالت زاکسن آلمان) و حکم 6 ژوئن 2018 شماره‌ی 3A3040/16.A VerwaltungsgerichtshofHessen (رأی دیوان عالی اداری ایالت هسن آلمان).
دسته‌ی دوم آرا نیز هست. «چه از منطقه‌ی شورشیان باشد چه نباشد، چون وضعیت کشور چنین است که همه‌ی گریزندگان از خدمت نظام وظیفه دشمن اسد تلقی می‌شوند، همه بر پایه‌ی دیدگاه سیاسی منتسب‌شده پناهنده‌اند». حکم 6 ژوئن 2018 شماره‌ی 3 A 403 / 18.A Verwaltungsgerichtshof Hessen (رأی تجدیدنظر ایالت هسن آلمان). از آن پس در عمل BAMP با بررسی آسان‌گیرانه‌ی اینکه آیا ارتباطی با منطقه‌ی شورشیان وجود دارد یا نه، «وضعیت پناهندگی» اعطا می‌کند. وضعیت پناهندگی است، نه «وضعیت اقامت بشردوستانه».
جز این رویکرد که دلایل گریز پناهندگان فردی را در نظر می‌گیرد، راه دیگری نیز هست. آن راه، «موردی است که جنگ به‌طور عینی ارزیابی شود و جنگی باشد که در آن جنایات جنگی یا جنایات علیه بشریت رخ می‌دهد». این بر پایه‌ی ارزیابی «عینی» است. «سربازانی که در جنایات جنگی شرکت کرده‌اند از کنوانسیون پناهندگان حمایت نمی‌شوند.» در مقابل، برای جنگ‌های بسیار ناعادلانه‌ای که در آن جنایات جنگی و مانند آن رخ می‌دهد، حقی داده می‌شود که بتوان به‌طور عینی از آن سر باز زد.
«صرف اختلاف نظر با دولت درباره‌ی مشروعیت سیاسی یک اقدام نظامی خاص کاملاً کافی نیست. اما اگر نوع اقدام نظامی از سوی جامعه‌ی بین‌المللی به‌عنوان مغایر با قواعد بنیادین رفتار انسانی محکوم شود، مجازات فرار یا ترک خدمت می‌تواند با توجه به همه‌ی الزامات دیگر عدالت، به‌خودی‌خود آزار و اذیت تلقی شود» (1988، دادگاه تجدیدنظر حوزه‌ی چهارم ایالات متحده M.A. A26851062)
در نهایت، کسانی که برای گریز از بسیج (در جنگ ناعادلانه) گریخته‌اند، می‌توانند از کنوانسیون پناهندگان حمایت دریافت کنند.
پ. محروم کردن از فرصت درخواست پناهندگی در مرز «نقض تعهد منع بازگرداندن اجباری» است
رد ورود، ممنوعیت پهلوگیری و ممنوعیت لنگر انداختن بدون آنکه به پناهجویان بالقوه‌ای که وارد قلمرو و آب‌های سرزمینی کره شده‌اند درباره‌ی فرصت و حق رویه‌ی درخواست پناهندگی اطلاع‌رسانی شود و رویه و نظامی فراهم شود که واقعاً به نظام پناهندگی دسترسی داشته باشند، همه نقض تعهد منع بازگرداندن اجباری است که کنوانسیون پناهندگان آن را ممنوع کرده است.
طرد در مرز (Rejection at the border) نقض تعهد منع بازگرداندن اجباری است. انبوه آرای قضایی‌ای که درخواست پناهندگی در فرودگاه‌های داخل کشور و دسترسی به رویه‌ی آن را تضمین کرده‌اند نیز این را به‌روشنی تأیید می‌کند.
درباره‌ی مسائلی مانند بازگرداندن اجباری فراریان کره‌ی شمالی به کره‌ی شمالی در دریا، سرزنش‌های بسیاری مبنی بر نقض تعهد منع بازگرداندن اجباری وجود داشت و وزارت دادگستری نیز همین تفسیر را داشت؛ بنابراین متوقف کردن دسترسی پناهندگان روسی به قلمرو و رویه نیز به همان ترتیب نقض تعهد منع بازگرداندن اجباری است.
ت. کسانی که برای گریز از بسیج روسیه گریخته‌اند پناهنده‌اند
اینان بر پایه‌ی کنوانسیون پناهندگان، پناهنده‌اند. بر پایه‌ی همان معیارهای پیش‌گفته، همگی مشمول‌اند. هم «خود بسیج» و هم «مجازات نامتناسب در صورت گریز از بسیج» آزار و اذیت محسوب می‌شود. «ارتباط با دلایل پناهندگی» نیز وجود دارد. گفته می‌شود مقامات روسیه قانونی وضع کرده‌اند که در صورت امتناع از فرمان بسیج، آن را ترک خدمت محسوب کرده و به ده سال زندان محکوم می‌کند. این نیت قانون‌گذاری مقامات را می‌توان مبنای آزار و اذیت ناشی از دیدگاه سیاسی منتسب‌شده علیه پناهندگانی که از بسیج گریخته‌اند تفسیر کرد.
و جنگ ضدبشری؟ بله. هرچند تحقیقات دقیق‌تری در آینده لازم خواهد بود، شواهد کشتار غیرنظامیان و شواهد جنایات جنگی ضدبشری هم‌اکنون بسیار شناخته شده است. بر پایه‌ی حق امتناع از «جنگ ناعادلانه»، می‌توان از جنگ سر باز زد و گریخت و باور آنان به‌عنوان دیدگاه سیاسی‌ای تفسیر می‌شود که باید محافظت شود.
ث. پناهندگان روسی که به کره گریخته‌اند باید فوراً مورد حمایت قرار گیرند
همان‌طور که در گزارش‌های رسانه‌ای آمده است، پناهندگانی که از فرمان بسیج پوتین در روسیه گریخته‌اند به کره نیز می‌گریزند. جایی است که با قایق می‌توان به آن رسید. دولت باید سریعاً تدابیر مربوط را تدوین کند و دسترسی به رویه‌ی پناهندگی را به‌روشنی تضمین کند تا بازگرداندن اجباری از راه طرد در مرز (Rejection at the Border) رخ ندهد. باید سریعاً دستورهای مربوط صادر شود تا با وجود ماده‌ی 31 کنوانسیون پناهندگان، به بهانه‌ی تلاش برای ورود غیرقانونی، آنان به پلیس تحویل داده نشوند و چنین رویداد ناگواری رخ ندهد.
افزون بر این، باید سریعاً دستورالعملی درباره‌ی اقامت و بررسی برای مواردی تدوین شود که روس‌های ساکن کره به دلیل اینکه در گروه سنی مشمول بسیج – دلبخواهانه – قرار می‌گیرند از بازگشت به روسیه سر باز می‌زنند و از دولت کره درخواست پناهندگی می‌کنند.
همانند جایگاه پناهندگان اوکراینی در کره، پناهندگان روسی که از جنگ پوتین گریخته‌اند نیز از دولت کره پاسخی بالغ و مبتنی بر هنجارهای احترام به حقوق بشر می‌طلبند. کره دیروز از عضویت در شورای حقوق بشر سازمان ملل کنار گذاشته شد؛ در این شرایط، تنها تدابیر سریع و صادقانه، نه تدابیر صوری، تنها راه کسب حمایت از حقوق بشر و اعتماد جامعه‌ی بین‌المللی است.
شبکه‌ی حقوق پناهندگان
▣ شبکه‌ی حقوق پناهندگان (تا 12 اکتبر 2022، 32 سازمان عضو و 4 عضو ویژه‌ی زیر)
شبکه‌ی حقوق پناهندگان (난민인권네트워크) [TFC(The First Contact for Refugee) 공익법센터 어필, 공익변호사와 함께하는 동행, 공익사단법인 정, 공익인권법재단 공감, 공익인권센터 드림(DREAM), 국제난민지원단체 피난처, 글로벌호프, 난민인권센터, 동두천난민공동체, 동작FM, 민주사회를위한변호사모임 국제연대위원회, 사단법인 두루, 서울온드림교육센터, 수원글로벌드림센터, 순천이주민지원센터, 아시아의 친구들, 아시아평화를향한이주MAP, 이주여성을위한문화경제공동체 에코팜므, 이주민지원공익센터 감동, 의정부 EXODUS, 이주민지원센터친구, 참여연대, 천주교 제주교구 이주사목센터 나오미, 재단법인 동천, 재단법인 화우 공익재단, 제주평화인권연구소 왓, 파주 EXODUS, 한국이주인권센터]
