အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (National Human Rights Commission of Korea) ၏ ဝက်ဘ်မဂ္ဂဇင်း <လူ့အခွင့်အရေး> 2022 ခုနှစ် ဇွန်လထုတ်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ဥက္ကဋ္ဌ Kim Youngah ၏ ဆောင်းပါး ဖြစ်သည်။
https://www.humanrights.go.kr/webzine/webzineListAndDetail?issueNo=7608090&boardNo=7608100
နယ်ပယ်ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်[2022.06]“မည်သူမဆို၊ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို၊ မည်သည့်အချိန်တွင်မဆို၊ လူတိုင်းသည် ဘေးကင်းလုံခြုံမှုကို ရှာဖွေပိုင်ခွင့် ရှိသည်။”
ရေးသားသူ Kim Youngah (အာရှငြိမ်းချမ်းရေးဆီသို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း MAP ဥက္ကဋ္ဌ)
ဘီလာရုစ်ဒုက္ခသည်များကို တားဆီးရန် ပိုလန်နယ်စပ်တွင် တပ်ဆင်ထားသော သံဆူးကြိုး။ _ 2021. 9. 27
နှစ်စဉ် ဇွန်လ 20 ရက်ကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ‘ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့’ အဖြစ် ဂုဏ်ပြုကျင်းပသည်။ ပဋိပက္ခနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန် နိုင်ငံကို စွန့်ခွာ၍ ဒုက္ခရောက်ရသူများ၏ ခံနိုင်ရည်နှင့် သတ္တိကို လေးစားဂုဏ်ပြုသည့်နေ့ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ထောက်ခံမှုနှင့် ပါဝင်ဆက်ဆံမှုဖြင့် ဒုက္ခသည်များ ဘဝကို ပြန်လည်စတင်နိုင်ရန် ကူညီခဲ့သော ဒေသခံအသိုင်းအဝိုင်း၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို အသိအမှတ်ပြုပြီး ဂုဏ်ပြုသည့်နေ့လည်း ဖြစ်သည်။ 2000 ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုလသမဂ္ဂ ညီလာခံက နိုင်ငံတကာ အထိမ်းအမှတ်နေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော ဤနေ့ကို ဒုက္ခသည်များ၏ အဆင့်အတန်းဆိုင်ရာ 1951 ခုနှစ် ကွန်ဗင်းရှင်း (ဤနောက်တွင် ‘ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်း’ ဟု ရည်ညွှန်းမည်) နှစ် 50 ပြည့်သည့် နောက်တစ်နှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံးသည် နှစ်စဉ် ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့ လှုပ်ရှားမှု၏ ခေါင်းစဉ်ကို ကြေညာလေ့ရှိသည်။ ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်း နှစ် 71 ပြည့်သည့် ယခုနှစ်၏ ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့ ခေါင်းစဉ်သည် ဂုဏ်ပြုသတင်းစကား သို့မဟုတ် စိတ်ဓာတ်ကြွစေသော ဆောင်ပုဒ် မဟုတ်ပါ။
“မည်သူမဆို၊ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို၊ မည်သည့်အချိန်တွင်မဆို၊ လူတိုင်းသည် ဘေးကင်းလုံခြုံမှုကို ရှာဖွေပိုင်ခွင့် ရှိသည်။”
1948 ခုနှစ်တွင် အတည်ပြုခဲ့သော ကမ္ဘာ့လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း၏ ပုဒ်မ 14 ‘ခိုလှုံခွင့် ရှာဖွေပိုင်ခွင့်နှင့် ခိုလှုံခွင့် ရပိုင်ခွင့်’ ကို ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံးက ပြန်လည်အတည်ပြုရသော နောက်ခံအခြေအနေမှာ အမှောင်ထုကျနေသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ် 10 အတွင်း ဒုက္ခသည်နှင့် နေရပ်စွန့်ခွာသူ အရေအတွက်မှာ နှစ်ဆကျော် တိုးလာပြီး သန်း 100 အထိ ရောက်ရှိနေသည်။ နိုင်ငံအသီးသီးရှိ ပဋိပက္ခများနှင့် မတည်ငြိမ်သော နိုင်ငံရေးကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂသည် နိုင်ငံတကာ ပဋိပက္ခများ သို့မဟုတ် ဖြစ်ရပ်များကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းရန် ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို မအောင်မြင်ခဲ့ပါ။ ပဋိပက္ခများ ရှည်ကြာလာပြီး ဆိုးသွမ်းသော အာဏာရှင်အစိုးရများက နိုင်ငံ၏ အသွင်ဖြင့် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ဒုက္ခသည်များ၏ 85% သည် မိမိတို့၏ စီးပွားရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပြဿနာများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသော အလယ်အလတ်နှင့် ဝင်ငွေနိမ့် နိုင်ငံများတွင် နေထိုင်နေကြသည်။ ထိုနေရာများတွင် ဒုက္ခသည်များသည် မထီမဲ့မြင်ပြုခံရပြီး အမြတ်ထုတ်ခံရကာ ဆင်းရဲမွဲတေမှုမျဉ်းအောက်တွင် နေထိုင်ရပြီး အတင်းအကျပ် ပြန်ပို့ခံရမည့် အန္တရာယ်နှင့် မကြာခဏ ရင်ဆိုင်ရသည်။ ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများက ဒုက္ခသည်များကို မူလဒေသအတွင်းတွင်သာ ချုပ်ထားရန် နယ်စပ်ကာကွယ်ရေးကို အားကောင်းစေပြီး တံတိုင်းများ ကာရံသည်။ ပင်လယ်ရေကြောင်းဖြင့် လာရောက်သော ဒုက္ခသည်များကို ဖမ်းဆီး၍ ကျွန်းများပေါ်တွင် ချုပ်နှောင်ကာ ဝင်ငွေနိမ့်နိုင်ငံများရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများသို့ ပို့ဆောင်သည်။ ရော်ဘာလှေများ၏ ရွက်လွှင့်မှုနှင့် ကမ်းတက်မှုကို ဟန့်တားရန် ကမ်းခြေစောင့်တပ်များကို စေလွှတ်ခြင်းအထိ ပြုလုပ်ပြီး လေဆိပ်များတွင် ကြိုတင်ရရှိထားသော အီလက်ထရောနစ်ဒေတာဖြင့် ခိုလှုံခွင့်လျှောက်ထားနိုင်ဖွယ်ရှိသော ခရီးသည်များကို ခွဲခြားကာ လေယာဉ်ပေါ်တက်ရန် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းမပြုလုပ်မီ လေကြောင်းလိုင်းများက လက်မှတ်ထုတ်ပေးမှုကို ငြင်းပယ်စေရန် ဖိအားပေးသည်။ ကုန်စည်၊ ဝန်ဆောင်မှု၊ လူ၊ အရာအားလုံး နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်နိုင်သော ကမ္ဘာတွင် နယ်စပ်၌ ငြင်းပယ်ခံရပြီး တွန်းထုတ်ခံရသည့် တစ်ခုတည်းသော အဖြစ်သည် ဒုက္ခသည်များ ဖြစ်သည်။
ခိုလှုံခွင့်လျှောက်ထားမှုကို မူလကတည်းက ပိတ်ပင်သည့် တွန်းပြန်ခြင်း (Pushback) သည် ဥရောပနှင့် အမေရိကန်၏ ပြဿနာသာ မဟုတ်ပါ။ အီသီယိုးပီးယားသား 5 ဦးသည် ယခုနှစ် မတ်လ အလယ်ပိုင်းတွင် အင်ချွန်းလေဆိပ်သို့ ရောက်ရှိပြီး ခိုလှုံခွင့်လျှောက်ထားလိုကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းတို့က အီသီယိုးပီးယား ဖက်ဒရယ်အစိုးရနှင့် တီဂရေးဒေသအကြား ပဋိပက္ခနှင့် အီသီယိုးပီးယားတွင်းရှိ လူမျိုးစုများအကြား ပဋိပက္ခကြောင့် အသက်အန္တရာယ် ခြိမ်းခြောက်ခံခဲ့ရကြောင်း ရှင်းပြခဲ့သည်။ သို့သော် အင်ချွန်းလေဆိပ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် နိုင်ငံခြားသားရုံး (Incheon Airport Immigration Office) က ၎င်းတို့ကို ဒုက္ခသည်စိစစ်မှုသို့ ပေးပို့မည် မဟုတ်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားခွင့် မရှိဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြန်သွား၍ မရနိုင်သော ၎င်းတို့၏ လေဆိပ်တွင် အိပ်စက်နေထိုင်ခြင်း စတင်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ၎င်းတို့သည် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးက တရားရုံး၏ ဒုက္ခသည်စိစစ်မှုသို့ မပေးပို့ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပယ်ဖျက်ရန် အကြံပြုချက်ကို လက်ခံခဲ့သဖြင့် နှစ်လအကြာတွင် ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားခွင့် ရရှိကာ ကိုရီးယားသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အများပြည်သူ အကျိုးပြု ရှေ့နေ၏ အကူအညီဖြင့် တရားစွဲဆိုမှု မပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ပါက အဘယ်သို့ ဖြစ်လာမည်နည်း။ ဒုက္ခသည်စိစစ်မှု အခွင့်အရေး ရရှိရန် 2018 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ အကုန်ပိုင်းမှစ၍ ရက် 287 ရက်ကြာ အင်ချွန်းလေဆိပ်၏ ဆက်သွယ်ပြောင်းလဲစီးနင်းသည့် ဧရိယာတွင် နေထိုင်ခဲ့သော မိသားစုလည်း ရှိသည်။ ကွန်ဂိုနိုင်ငံမှ အန်ဂိုလာနိုင်ငံသား ဇနီးမောင်နှံသည် အသက် 10 နှစ်အောက် ကလေးလေးဦးနှင့်အတူ ဖြစ်သည်။ ဤမိသားစုသည် 2019 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဒုက္ခသည်အဆင့်အတန်း အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။
ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးစင်တာအတွင်း စုရုံးနေသော ဘီလာရုစ်ဒုက္ခသည်များ။ _ 2021. 11. 19.
ကိုရီးယား၊ ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်း ဝင်ရောက်မှု နှစ် 30 နှင့် 「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 ပြဋ္ဌာန်းပြီး နှစ် 10 ပြည့်
ကိုရီးယားအစိုးရသည် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းက ဒုက္ခသည်ကာကွယ်ရေး တာဝန်ကို မျှဝေရန် တောင်းဆိုမှု သို့မဟုတ် ပြည်တွင်း၌ ဒုက္ခသည်အခွင့်အရေးများ အာမခံမထားဟူသော ဝေဖန်မှုများမှ ရှောင်လွှဲနိုင်ရန် အာရှတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်း အကောင်အထည်ဖော်ရေး ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကြောင်း အလေးပေးပြောဆိုခဲ့သည်။ ယခင်က လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဥပဒေတွင် ပုဒ်မအချို့ထည့်သွင်း၍ ဒုက္ခသည်အဆင့်အတန်း စိစစ်မှုနှင့် ဆက်ဆံမှုဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကို တရားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ညွှန်ကြားချက်များနှင့် လမ်းညွှန်ချက်များဖြင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် 「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 အသက်ဝင်ပြီးနောက် ဒုက္ခသည်အသိအမှတ်ပြု စိစစ်မှု လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို ပြုပြင်စီစဉ်ကာ ဆက်ဆံမှုနှင့် အခွင့်အရေးများကို ဥပဒေဖြင့် ပြတ်သားစွာ သတ်မှတ်ခြင်းသည် တစ်ဆင့်တိုးတက်မှု ဖြစ်သည်။
သို့သော် လွန်ခဲ့သော နှစ် 9 အတွင်း 「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် ပြဿနာများစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဆိပ်ကမ်းများတွင် ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားခွင့် ရလာသော်လည်း ခိုလှုံခွင့်လျှောက်ထားခွင့်ပင် မရဘဲ ပြန်လွှတ်ခံရသူများက အများစု ဖြစ်သည်။ ပထမအကြိမ် ဒုက္ခသည်အင်တာဗျူး စိစစ်မှုကို ဗီဒီယိုမှတ်တမ်းတင်ရန် ဥပဒေအရ မဖြစ်မနေ သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း အာရဗီဘာသာ ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူများအတွက် စကားပြန်နှင့် အင်တာဗျူးမှတ်တမ်းကို ပြုပြင်ဖန်တီးမှုများ ရှိခဲ့သည်။ အတင်းအကျပ်ပြန်ပို့ခြင်း တားမြစ်ချက်မူကို ပြဋ္ဌာန်းထားသော်လည်း အတင်းအကျပ် နှင်ထုတ်ရန် အမိန့်နှင့် မခြားနားသော နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရန် အမိန့်များကို လွန်ကဲစွာ ထုတ်ပြန်ပြီး အတင်းအကျပ်ပြန်ပို့ရေး ပြင်ဆင်ရန် ချုပ်နှောင်မှုများ ပြုလုပ်နေသည်။ ရှေ့နေ၏ အကူအညီ ရပိုင်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်၍ ပြဋ္ဌာန်းချက်ရှိသော်လည်း အမည်ခံမျှသာ ဖြစ်နေသည်။
ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားပြီး 6 လအကြာတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့် ခွင့်ပြုနိုင်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသော်လည်း အလုပ်လုပ်ခွင့် စီမံခန့်ခွဲမှုသည် ခွင့်ပြုထားသော အရိုးရှင်းဆုံး လုပ်အားသုံးနှင့် အနည်းဆုံးလုပ်ခလစာ အလုပ်ဈေးကွက်တွင်ပင် အလုပ်ရရန် ခက်ခဲစေသော အကြောင်းရင်း ဖြစ်နေသည်။ ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားသော ဒုက္ခသည်များ၏ နေထိုင်မှု၊ လူနေမှုနှင့် ပညာရေးကို ထောက်ပံ့ပေးသော စင်တာတည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူ 25,000 ကျော်အနက် 1.5% ပင် လက်ခံနိုင်ခြင်း မရှိပါ။ ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူများအတွက် လူနေမှုစရိတ်နှင့် ဆေးကုသစရိတ် ထောက်ပံ့မှု ပေါ်ပေါက်လာသော်လည်း ‘ပြုလုပ်နိုင်သည်’ ဟူသော ပြဋ္ဌာန်းချက် ဖြစ်သဖြင့် နိုင်ငံ၏ ဝတ္တရားမဟုတ်ပါ။ ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားပြီး 6 လအတွင်း၌သာ လျှောက်ထားနိုင်ပြီး ရယူနိုင်သည့် လူနေမှုစရိတ်မှာ လျှောက်ထားသူများ ကိုယ်တိုင်ပင် နည်းပါးပြီး ၎င်းတို့အနက် 4% သာ ထောက်ပံ့မှုရသည်။
ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူများကြားတွင် မူလနိုင်ငံ၊ ဘာသာတရားနှင့် ဝင်ရောက်ပုံတို့ကြောင့် တရားမျှတသော စိစစ်မှုကို မရနိုင်ဟူသော စိုးရိမ်မှု ကျရောက်နေသည်။ ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူများအတွက် လူသားပီသစွာ နေထိုင်ရန် အခြေခံအခွင့်အရေးကို အာမခံမထားသော အခြေအနေတွင် ထပ်ခါထပ်ခါ နှောင့်နှေးနေသော စိစစ်ကာလသည် ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူများ၏ အသက်ရှင်ရပ်တည်မှုကို ခြိမ်းခြောက်သည်။
ကမ္ဘာတွင် အနိမ့်ဆုံးနှင့် မခြားနားသော ဒုက္ခသည်အသိအမှတ်ပြုနှုန်းသည် ကာလရှည်ကြာ စောင့်ဆိုင်းရန် မျှော်လင့်ချက် မပေးနိုင်ပါ။ ဒုက္ခသည်အချို့သည် ဒုက္ခသည်စိစစ်မှု လုပ်ထုံးလုပ်နည်း မပြီးဆုံးမီ ပတ်စပို့သက်တမ်း ကုန်ဆုံးချိန် နီးကပ်လာသဖြင့် တတိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာရန် ဆုံးဖြတ်ကြသည်။ ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်မပြုခံရဘဲ ကိုရီးယားတွင် ပိတ်မိနေရမည့် အန္တရာယ် မြင့်မားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ လေယာဉ်ပေါ်တက်ခွင့် ငြင်းပယ်ခံရခြင်းမရှိဘဲ တတိယနိုင်ငံသို့ အရောက်ခက်ခက်ခဲခဲ ရောက်ရှိသွားသော ဒုက္ခသည်များသည် လေဆိပ်၌ပင်ဖြစ်စေ၊ 3 လ၊ 6 လအကြာတွင်ဖြစ်စေ ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည့် ဖြစ်ရပ်များလည်း ရှိသည်။ တရားမျှတပြီး လျင်မြန်သော စိစစ်မှုကို 「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 တွင် အာမခံမထားပါက ခိုလှုံခွင့် ရှာဖွေပိုင်ခွင့်သည်လည်း ဆက်လက်စိန်ခေါ်ခံနေရမည် ဖြစ်သည်။
ဒုက္ခသည်လူ့အခွင့်အရေးကွန်ရက်၏ ဒုက္ခသည်ကာကွယ်ရေးအတွက် ဒုက္ခသည်ဥပဒေ ပြင်ဆင်ရန် တောင်းဆိုသည့် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ။ _ 2020. 6. 18.(ပံ့ပိုးသူ: Dongcheon Foundation)
စစ်ပွဲ၊ အကြမ်းဖက်မှု၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု စသည် ခြိမ်းခြောက်မှုသည် မည်သည့်အရာဖြစ်စေ ကာကွယ်ခံပိုင်ခွင့် ရှိသည်
2021 ခုနှစ် အကုန်အထိ ဒုက္ခသည်အဆင့်အတန်း ရရှိသူ အရေအတွက်မှာ 1,163 ဦး၊ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်ခွင့်အဆင့်အတန်း ရရှိသူ အရေအတွက်မှာ 2,436 ဦး ဖြစ်သည်။ 2013 ခုနှစ် 「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 အသက်ဝင်ပြီးနောက် ဒုက္ခသည်အသိအမှတ်ပြုနှုန်းသည် 9.7% မှ ဆက်လက်ကျဆင်းလာပြီး 2018 ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် 1% အောက်၌သာ ရှိနေသည်။
အပြန်အလှန်အားဖြင့် 「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 မပြဋ္ဌာန်းမီ အသိအမှတ်ပြုခံရသူ အရေအတွက်ထက် နည်းပါးခဲ့သော လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်ခွင့်အဆင့်အတန်းရှိသူများမှာ သိသိသာသာ တိုးလာခဲ့သည်။ ကိုရီးယားတွင် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်ခွင့်အဆင့်အတန်းကို စစ်ဘေးဒုက္ခသည်များနှင့် ကျား၊မ ရေးရာ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရသူများအား ပေးအပ်လေ့ရှိသည်ကို တွေ့ရပြီး 「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 ကို စစ်ဘေးဒုက္ခသည်များအား ဒုက္ခသည်အဆင့်အတန်း မပေးရန် အကြောင်းပြချက်အဖြစ် အသုံးချသည့် အံ့ဩဖွယ် အခြေအနေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ 「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 သည် 1951 ခုနှစ် ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်းပါ ဒုက္ခသည်အကြောင်းရင်းများကို ထင်ဟပ်ထားပြီး လူမျိုး၊ နိုင်ငံသား၊ ဘာသာတရား၊ သီးသန့်လူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်မှုနှင့် နိုင်ငံရေးအမြင်တို့မှလွဲ၍ စစ်ပွဲမပါဟူသော ယုတ္တိဖြင့် ဖြစ်သည်။
ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်းကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပြီး အသုံးချရာတွင် ပဋိပက္ခပတ်ဝန်းကျင်၌ အထက်ပါအကြောင်းရင်းများနှင့် ဆက်စပ်သော ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ပိုမိုပြင်းထန်လာနိုင်သဖြင့် တစ်ဦးချင်း စိစစ်မှုတွင် ထိုအန္တရာယ်ကို ဆုံးဖြတ်သင့်သော်လည်း ဆီးရီးယားသားနှင့် ယီမင်သားများအတွက် ဒုက္ခသည်စိစစ်မှုမှာ ထိုသို့ မဖြစ်ခဲ့ပါ။
နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းတွင် 1951 ခုနှစ် ကွန်ဗင်းရှင်းပါ အကြောင်းရင်းများဖြင့် ကာကွယ်ခံရမည့် ဒုက္ခသည်များအား နိုင်ငံတကာ ကာကွယ်မှုအဆင့်အတန်းကို ပေးအပ်ပြီး ကွန်ဗင်းရှင်းချုပ်ဆိုချိန်က ကြိုမမြင်ခဲ့သော ဒုက္ခသည်အကြောင်းရင်းများဖြင့် ကာကွယ်ခံရမည့် ဒုက္ခသည်များအား ဖြည့်စွက်ကာကွယ်မှုအဆင့်အတန်းကို ပေးအပ်ကာ အဆင့်အတန်းနှစ်ခုအလိုက် အခွင့်အရေးများတွင် ကြီးမားသော ကွာခြားချက် မထားခြင်းဖြင့် 1951 ခုနှစ် ဒုက္ခသည်ကာကွယ်ရေးစနစ်ကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။ ကိုရီးယားတွင် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်ခွင့်အဆင့်အတန်းသည် ဖြည့်စွက်ကာကွယ်မှုအဆင့်အတန်းဟု ဆိုနိုင်သည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုဆိုင်ရာ ဒေတာ သုတေသနအဖွဲ့အစည်းများ၏ ဒေတာတွင်လည်း ကိုရီးယား၏ ဒုက္ခသည်ကာကွယ်ရေး အခြေအနေတွင် ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသူနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်ခွင့်အဆင့်အတန်း ရရှိသူ ပေါင်းလဒ်ကို ရေးသားထားသည်။ ထိုသို့ဖြစ်သော်လည်း ဂျေဂျူကျွန်းမှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်လာသော ယီမင်ခိုလှုံခွင့်လျှောက်ထားသူများသည် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်ခွင့်အဆင့်အတန်း ရပြီးနောက်တွင်ပင် အတုအယောင်ဒုက္ခသည် သို့မဟုတ် ဗီဇာမလိုသော ဝင်ခွင့်စနစ်ကို အလွဲသုံးစားပြုသူဟူသော အသရေဖျက်မှုကို ခံစားခဲ့ရသည်။ လက်ရှိ ဒုက္ခသည်ဥပဒေသည် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်သူကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသော်လည်း ကာကွယ်ရေးအစီအမံများနှင့်ပတ်သက်၍ အလွတ်ထားခဲ့သည်။
အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့်ပေးခြင်းမှလွဲ၍ ခိုလှုံခွင့်၏ အကြောင်းအရာ၊ မိသားစုကာကွယ်မှု စသည်တို့တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်များ မရှိပါ။ ထိုကြောင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်သူများ၏ ဘဝသည် ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူများနှင့် အခြားယာယီနေထိုင်သော နိုင်ငံခြားသားများကဲ့သို့ မတည်ငြိမ်ပါ။ နေထိုင်ခွင့်သက်တမ်း 6 လမှ 1 နှစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းသာ ဖြစ်ပြီး အခြားအမျိုးအစားတွင် ပါဝင်သော ဗီဇာမှာလည်း မပြောင်းလဲဘဲ ရှိနေသည်။ ယခုထိ အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့် ခွင့်ပြုချက်ကို ရယူရဆဲဖြစ်ပြီး အရိုးရှင်းဆုံး လုပ်အားသုံးအလုပ်များကိုသာ ခွင့်ပြုထားသည်။ နိုင်ငံခြားသား ကျန်းမာရေးအာမခံစနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကြောင့် 2019 ခုနှစ်မှသာ ဒေသဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးအာမခံ အရည်အချင်း ရရှိခြင်းမှလွဲ၍ လူမှုဖူလုံရေးစနစ်၏ အပြင်ဘက်တွင် ရှိနေသည်။ နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရန် အမိန့်နှင့် အတင်းအကျပ်ပြန်ပို့ခြင်း၏ ခြိမ်းခြောက်မှုမှလည်း ဘေးကင်းလုံခြုံမှု မရှိပါ။
ကိုရီးယားတွင် ဒုက္ခသည်သည် ဒုက္ခသည်အခြေအနေကို အဆုံးသတ်နိုင်ပါသလား
လက်ရှိ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ဒုက္ခသည်တစ်ဦးသည် ဒုက္ခသည်အခြေအနေမှ လွတ်မြောက်ရန် ပျမ်းမျှ နှစ် 20 ကြာသည်ဟု ဆိုသည်။ ဒုက္ခသည်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ပဋိပက္ခများနှင့် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို ဖြေရှင်းရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်သော်လည်း ဒုက္ခသည်ကာကွယ်ရေးစနစ်တွင် ဒုက္ခသည်၏ နိုင်ငံသားဖြစ်မှု သို့မဟုတ် နိုင်ငံသားအဖြစ် ရယူခြင်းနှင့် ကွန်ဗင်းရှင်းပါဝင်နိုင်ငံသို့ ဒုက္ခသည်ပြန်လည်နေရာချထားခြင်းတို့ ရှိသည်။ လက်ရှိ 「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 တွင် ဒုက္ခသည်များ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် (naturalization) ကို အားပေးရန်နှင့် ပတ်သက်သော အကြောင်းအရာ မရှိပါ။ ဒုက္ခသည်များသည် နိုင်ငံသားဥပဒေအရ နေထိုင်သည့်ကာလ၊ ဘာသာစကား၊ ဝင်ငွေနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှု လိုအပ်ချက်များ စသည်တို့ကို ပြည့်မီမှသာ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်လျှောက်ထားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့ကို ကာကွယ်ပေးမည့် မိခင်နိုင်ငံရှိသော နိုင်ငံခြားသားများ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် လျှောက်ထားသည့်အခါနှင့် တူညီသော အခြေအနေ ဖြစ်သည်။ ဒုက္ခသည်များအကြောင်း အလွဲအမှားများကို ပြင်ဆင်ရန် အချက်အလက်စစ်ဆေးမှုများတွင် ဒုက္ခသည်အဆင့်အတန်း ပေးအပ်ခြင်းသည် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် ပေးခြင်း မဟုတ်ကြောင်း အလေးပေးပြောဆိုလေ့ရှိသော်လည်း ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်းတွင် ပါဝင်သည့်နိုင်ငံများသည် ဒုက္ခသည်များ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို လျင်မြန်စွာ ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် ထိုလုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတွက် အခကြေးငွေနှင့် ကုန်ကျစရိတ်များကို တတ်နိုင်သမျှ လျှော့ချပေးရန် အားလုံး ကြိုးစားရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ပေးမည့် နိုင်ငံကို ဆုံးရှုံးထားသော ဒုက္ခသည်များသည် နိုင်ငံသားအဖြစ် ရယူခြင်းဖြင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင် အခွင့်အရေးနှင့် တာဝန်ဝတ္တရားများ ရရှိသောအခါ လူ့အခွင့်အရေးလည်း အကောင်အထည်ပေါ်ပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် ပံ့ပိုးကူညီနိုင်သော်လည်း ဤအမြင်သည် ဆွေးနွေးမှု၏ နောက်ကျောတွင်သာ ရှိနေသည်။
「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 ဖြင့် ပြည်ပရှိ ဒုက္ခသည်များကို ကိုရီးယားတွင် ပြန်လည်နေရာချထားသည့် စနစ်၏ အခြေခံကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ 2019 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်ဖိုရမ်တွင် ကိုရီးယားအစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်က ရှည်ကြာသော ဒုက္ခသည်အခြေအနေအတွက် ဖြေရှင်းချက်ရှာဖွေရန် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းနှင့်အတူ စုပေါင်းကြိုးပမ်းမှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်မည်ဟု ကတိကဝတ်ကြေညာခဲ့ပြီး ကိုရီးယားသည် 2015 ခုနှစ်တွင် ဒုက္ခသည်ပြန်လည်နေရာချထားရေး စမ်းသပ်စီမံကိန်းကို စတင်ခဲ့သော အာရှ၏ ဒုတိယနိုင်ငံ ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားသော ဒုက္ခသည် အရေအတွက်ကို နှစ်ဆတိုးခဲ့ကြောင်းကို တိကျသော ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် ကိုးကားခဲ့သည်။ အသေးစိတ်ကြည့်လျှင် 2015 ခုနှစ်တွင် 22 ဦး၊ နောက်နှစ်များတွင် 34 ဦး (2016)၊ 30 ဦး (2017)၊ 26 ဦး (2018)၊ 37 ဦး (2019)၊ 17 ဦး (2020) အသီးသီး ကိုရီးယားတွင် ပြန်လည်နေရာချထားခံရပြီး 2021 ခုနှစ်တွင် ကိုဗစ်ကြောင့် ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။ 2019 ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ပြန်လည်နေရာချထားခံရသော ဒုက္ခသည်အရေအတွက်မှာ 107,800 ဖြစ်သည်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားလျှင် ကိုယ်ကျိုးရလဒ်အဖြစ် ဖော်ပြရန်ပင် ရှက်စရာကောင်းသော အတိုင်းအတာ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကိုရီးယားတွင် ပြန်လည်နေရာချထားခံရသော ဒုက္ခသည်များသည် ရှည်ကြာသော ဒုက္ခသည်အခြေအနေကို ကျော်ဖြတ်ပြီး လာခဲ့ကြသော်လည်း ပြည်တွင်း ဒုက္ခသည်အသိအမှတ်ပြုခံရသူများကဲ့သို့ပင် အမြဲတမ်းနေထိုင်ခွင့်နှင့် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်တွင် မည်သည့် စဉ်းစားစောင့်ရှောက်မှုမျှ မရရှိသဖြင့် ကိုရီးယားတွင်ပင် ဒုက္ခသည်အခြေအနေ ရှည်ကြာနေသည်။
「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 တစ်ခုတည်းဖြင့် ဒုက္ခသည်များ၏ အခြေခံလူ့အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်၍ မရနိုင်ပါ။ မွေးဖွားမှုမှတ်ပုံတင်ခြင်း၊ မိသားစုဆက်ဆံရေး သက်သေပြခြင်း၊ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုမှ ကာကွယ်ခြင်း၊ နိုင်ငံသားနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများ၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများ စသည်တို့မှာ သက်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများ ပြုပြင်စီစဉ်ခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ အစီအမံများ လိုအပ်သည်။ သို့သော် ဒုက္ခသည်ဖြစ်သောကြောင့် ရရှိသော အခွင့်အရေးများ၊ ဆိုလိုသည်မှာ ခိုလှုံခွင့် ရှာဖွေပိုင်ခွင့်၊ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုမခံရဘဲ တရားမျှတစွာ စိစစ်ခံပိုင်ခွင့်၊ မတရားချုပ်နှောင်ခြင်း သို့မဟုတ် အတင်းအကျပ်ပြန်ပို့ခြင်း မခံရပိုင်ခွင့်၊ လူသားတစ်ဦးအနေဖြင့် ဂုဏ်သိက္ခာရှိစွာ မိသားစုနှင့်အတူ နေထိုင်နိုင်ပိုင်ခွင့်နှင့် လူကုန်ကူးမှုမှ ကာကွယ်ခံပိုင်ခွင့်တို့ကို 「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 က အာမခံသင့်သည်။ ကိုရီးယား၏ ဒုက္ခသည်ကာကွယ်ရေး အကဲဖြတ်မှုနှင့် 「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 ပြင်ဆင်ရေး ဆွေးနွေးမှုကို ဤအခွင့်အရေးများ အဓိကထား၍ ပြုလုပ်သင့်သည်။ ထို့ပြင် နောင်တွင် ပြင်ဆင်မည့် 「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 တွင် လူမှုပေါင်းစည်းမှုနှင့် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် အားပေးမှု၊ ဒုက္ခသည်စိစစ်မှုနှင့် အခြေချနေထိုင်မှု ထောက်ပံ့ရေးအတွက် လိုအပ်သော ဘဏ္ဍာငွေ ရရှိရေးနှင့်ပတ်သက်သည့် အစိုးရ၏ ဝတ္တရားများ ပါဝင်သင့်သည်။
ကိုရီးယား 「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 အတွင်းရှိ ဒုက္ခသည်ကာကွယ်ရေးပုံစံများ ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသူ (နိုင်ငံတကာ ကာကွယ်မှုအဆင့်အတန်း)
လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်ခွင့်အဆင့်အတန်း (ဖြည့်စွက်ကာကွယ်မှုအဆင့်အတန်း) ပြန်လည်နေရာချထားခြင်း (ကိုရီးယားသို့ ပြန်လည်နေရာချထားပြီး ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသူ၏ အဆင့်အတန်း ပေးအပ်ခြင်း)
ဒုက္ခသည် စုစုပေါင်း အခြေအနေ (2021 ခုနှစ် အခြေခံ) ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသူ စုစုပေါင်း 1,156 ဦး
လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်သူ စုစုပေါင်း 2,412 ဦး
ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားမှု စုစုပေါင်း 78,383 မှု (1994 ခုနှစ်မှ 2021 ခုနှစ်အထိ)
G20 နိုင်ငံအလိုက် 2010 ခုနှစ်-2020 ခုနှစ် ဒုက္ခသည်အသိအမှတ်ပြု (နိုင်ငံတကာ ကာကွယ်မှုအဆင့်အတန်း) နှုန်း
အဆင့် 1 ဘရာဇီး 67.0%၊ အဆင့် 18 ရုရှား 2.7%၊ အဆင့် 19 ကိုရီးယား 1.3%၊ အဆင့် 20 ဂျပန် 0.3%
ကိုရီးယား ပြန်လည်နေရာချထားသော ဒုက္ခသည်ကာကွယ်ရေး 2015 ခုနှစ်-2021 ခုနှစ် 166 ဦး
2019 ခုနှစ် 37 ဦး (*ကမ္ဘာတစ်ဝန်း 107,800 ဦး) 2020 ခုနှစ် 17 ဦး (*ကမ္ဘာတစ်ဝန်း 34,400 ဦး)
ကိုရီးယား 「ဒုက္ခသည်ဥပဒေ」 ပြင်ပရှိ ဒုက္ခသည်ကာကွယ်ရေး ပုံစံများ
လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အထူးနေထိုင်ခွင့် အစီအမံ : မြန်မာ၊ ယူကရိန်း အထူးကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်သူ : အာဖဂန်နစ္စတန်
2022 ခုနှစ် ကိုရီးယား၏ ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး အလှူငွေ အခြေအနေ ပုဂ္ဂလိက အဆင့် 29၊ အစိုးရ အဆင့် 31၊ ပြည်သူတစ်ဦးချင်း အလှူငွေ အဆင့် 26
ရင်းမြစ် တရားရေးဝန်ကြီးဌာန လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် နိုင်ငံခြားသားမူဝါဒ ဌာနချုပ်၊ ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး၊ Global Change Data Lab
ဥက္ကဋ္ဌ Kim Youngah သည် အာရှငြိမ်းချမ်းရေးဆီသို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း (MAP) တွင် ဒုက္ခသည်များ၏ ဂုဏ်သိက္ခာ ပြန်လည်ရရှိရေးနှင့် လူမှုရေးပါဝင်မှုကို ထောက်ပံ့သည့် လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်နေပါသည်။ ရေးသားထုတ်ဝေသော စာအုပ်များမှာ 『ဒုက္ခသည်ကလေးသူငယ် အလွဲသုံးစားပြုမှု တုံ့ပြန်ရေး လမ်းညွှန်』 (အတူတကွ ရေးသားသည်)၊ 『သတ္တိနှင့်ကဗျာ: ပြောင်းလဲမှုခေတ်၏ ဒုက္ခသည်များနှင့် အနုပညာ』 (အတူတကွ ရေးသားသည်) တို့ ဖြစ်သည်။