လေဆိပ်ဒုက္ခသည်များအပေါ် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကိုရီးယားနိုင်ငံ အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်၏ ထောက်ခံအကြံပြုချက်များအပေါ် ကိုရီးယားဒုက္ခသည်အခွင့်အရေးကွန်ယက်၏ ထုတ်ပြန်ချက်

📌 မူရင်း(ကိုရီးယား)

https://docs.google.com/document/d/1qaPoTUD-6dMrS16tSIItyO-Xt1sL4oU7g4EPGrxGuOY/edit?tab=t.0

📌 နောက်ခံအကြောင်းအရာ

ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်း၏ ပါဝင်သည့်နိုင်ငံများသည် ခိုလှုံခွင့်ရှာသူ၏ ဝင်ခွင့်ကို ငြင်းပယ်ခြင်း သို့မဟုတ် နယ်စပ်တွင် ပြန်ပို့ခြင်း မပြုမီ ထိုသူသည် ဒုက္ခသည်ဟုတ်မဟုတ် ဆုံးဖြတ်သည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို လိုက်နာရန် ဥပဒေအရ ဝတ္တရားရှိသည်။ ဝင်ပေါက်သို့ ရောက်ရှိလာသူတစ်ဦးသည် ခိုလှုံခွင့်အဆင့်အတန်းအတွက် လျှောက်ထားလိုပါက ၎င်း၏ကိစ္စကို ခိုလှုံခွင့်အဆင့်အတန်း ဆုံးဖြတ်ရန် လွှဲပြောင်းထားလျှင် နိုင်ငံထဲသို့ ဝင်ခွင့်ပြုသည်။ ထို့နောက် ခိုလှုံခွင့်လျှောက်ထားမှုလုပ်ငန်းစဉ်သည် ၎င်းတို့နေထိုင်သည့်နေရာတွင် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့ကို ခိုလှုံခွင့်အဆင့်အတန်း ဆုံးဖြတ်သည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းသို့ မလွှဲပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပါက (မလွှဲပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်) ခိုလှုံခွင့်ရှာသူသည် ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကို တရားစွဲဆိုခြင်းဖြင့် ကန့်ကွက်မှသာ ခိုလှုံခွင့်အဆင့်အတန်း ဆုံးဖြတ်သည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

ဤနေရာတွင် မလွှဲပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပယ်ဖျက်ရန် တရားစွဲဆိုပြီး ခိုလှုံခွင့်လျှောက်ထားနေစဉ် လေဆိပ်တွင် နေထိုင်နေသည့် ခိုလှုံခွင့်ရှာသူများကို “လေဆိပ်ဒုက္ခသည်များ” ဟု ရည်ညွှန်းသည်

📌 ဖတ်ရလွယ်ကူသော အကျဉ်း

ဩဂုတ်လ 21 ရက်တွင် ကိုရီးယားနိုင်ငံ အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်သည် ထွက်ခွာမည့်သူများစောင့်ဆိုင်းရာ အခန်းများရှိ ခိုလှုံခွင့်ရှာသူများ၏ လူ့အခွင့်အရေးကို အကာအကွယ်ပေးရန်နှင့် တိုးတက်စေရန်အတွက် တရားရေးဝန်ကြီးထံ အရေးကြီးသော ထောက်ခံအကြံပြုချက်နှစ်ခု တင်ပြခဲ့သည်။ ပထမအနေဖြင့် ကိုရီးယားနိုင်ငံ အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်သည် ထွက်ခွာမည့်သူများစောင့်ဆိုင်းရာ အခန်းများရှိ ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပြန်ပို့ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများအတွက် အသေးစိတ် လက်တွေ့လမ်းညွှန်ချက်တစ်ရပ် ပြုစုရန်နှင့် ထိုလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို အကောင်အထည်ဖော်ကြောင်း သေချာစေရန် အကြံပြုခဲ့သည်။ ဒုတိယအနေဖြင့် မလွှဲပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်လိုကြောင်း ဖော်ပြသော ခိုလှုံခွင့်ရှာသူများကို ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပယ်ဖျက်ရန် တရားစွဲနိုင်သည့်ကာလအတွင်း အတင်းအဓမ္မ ပြန်မပို့စေရန် စနစ်ကို ပြုပြင်ရန် အကြံပြုခဲ့သည်။ ဤအကြံပြုချက်သည် ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်း၏ ပုဒ်မ 33 နှင့် ဒုက္ခသည်ဥပဒေ၏ ပုဒ်မ 3 တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း အတင်းအဓမ္မ ပြန်မပို့ရေး (non-refoulement) ဆိုင်ရာ မူကို လိုက်နာရန် တောင်ကိုရီးယား၏ ကတိကဝတ်ကို ထပ်မံအတည်ပြုသောကြောင့် အရေးကြီးသည်။

ဤအမှုတွင် ကျူးလွန်ခံရသူသည် ၎င်း၏ကိစ္စကို မလွှဲပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်လိုသော်လည်း လေကြောင်းလိုင်းဝန်ထမ်းများက အတင်းအဓမ္မ ပြန်ပို့ခံရမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုဝန်ထမ်းများသည် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးရုံးထံမှ အမိန့်များ ရရှိနေခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း ကျူးလွန်ခံရသူသည် လေကြောင်းလိုင်းဝန်ထမ်းများ၏ ရက်စက်ကြမ်းတမ်းသော စကားလုံးအပြစ်တင်ခြင်းကို ခံစားခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့က “မင်းနိုင်ငံကိုပြန်ပြီး သေလိုက်ပါလား ယုတ်မာသူ” နှင့် “ဘာလို့ ဒီမှာ ပြဿနာလာရှာနေတာလဲ” ကဲ့သို့ မုန်းတီးမှုနှင့် စော်ကားမှုပါသော စကားလုံးများကို အသုံးပြုခဲ့သည်။

ကျူးလွန်ခံရသူအတွက် မလွှဲပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပယ်ဖျက်ရန် တရားစွဲဆိုရန် အချိန်ကျန်သေးသော်လည်း ပြန်ပို့ရန်အမိန့်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ထိုအမိန့်များကို အကောင်အထည်ဖော်သည့်အခါ ကျူးလွန်ခံရသူသည် အာဏာပိုင်များ၏ သင့်လျော်သော ကြီးကြပ်မှုမရှိဘဲ မုန်းတီးဖွယ် ရက်စက်စွာ ဆက်ဆံခံရသည်။ ထိုသို့ဖြစ်သော်လည်း ကိုရီးယားနိုင်ငံ အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်သည် ဤကိစ္စကို အာဏာပိုင်များဘက်မှ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုခဲ့ပါ။ ၎င်းမှာ နားလည်ရခက်သည်။

2022 ခုနှစ် ဩဂုတ်လ 18 ရက်မှစ၍ အစိုးရသည် ထွက်ခွာမည့် နိုင်ငံခြားသားများအား ဆက်ဆံမှုကို တိုးတက်စေရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ လူ့အခွင့်အရေးကို အာမခံရန်အတွက် ထိုစောင့်ဆိုင်းရာဧရိယာကို စတင်စီမံခန့်ခွဲခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုစောင့်ဆိုင်းရာဧရိယာတွင် ပြန်ပို့သည့်လုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် တရားမဝင်သော လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုမှန်သမျှအတွက် အစိုးရသည် တာဝန်ကို အသိအမှတ်ပြုသင့်ခဲ့သည်။

ထို့အပြင် ဤအမှုရှိ ကျူးလွန်ခံရသူသည် ဒုက္ခသည်အဆင့်အတန်းဆုံးဖြတ်ရန် မလွှဲပြောင်းကြောင်း ဆုံးဖြတ်ချက်ရရှိပြီးနောက် အန္တရာယ်များသော မိမိ၏မူလနိုင်ငံသို့ ပြန်သွား၍မရနိုင်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော် ဥပဒေအကူအညီ မရရှိခဲ့သောကြောင့် ကျူးလွန်ခံရသူကို နောက်ဆုံးတွင် ပြန်ပို့လိုက်သည်။ လက်ရှိ ခိုလှုံခွင့်လျှောက်ထားမှုစနစ်သည် မလွှဲပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို အလွဲသုံးစားလုပ်မှု ဖြစ်စေလေ့ရှိပြီး လေဆိပ်များတွင် လျှောက်ထားသော ခိုလှုံခွင့်ရှာသူအများစုသည် တရားဝင်ဒုက္ခသည်အဆင့်အတန်း ဆုံးဖြတ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို ရင်ဆိုင်ခွင့်ပင် မရကြဟု ဆိုလိုသည်။ (တရားရေးဝန်ကြီးဌာနအလိုအရ 2023 ခုနှစ်တွင် ခိုလှုံခွင့်အဆင့်အတန်း ဆုံးဖြတ်ရန် လွှဲပြောင်းမှုနှုန်းသည် 25.7% ထက်နည်းသည်။)

မလွှဲပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ကန့်ကွက်ရန် အယူခံလျှောက်လွှာများကဲ့သို့သော အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများသည် အခြေခံအားဖြင့် အကျိုးမရှိတော့ပါ။ ကျန်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသောရွေးချယ်စရာမှာ တရားစွဲဆိုခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းသည်လည်း ခက်ခဲသည်။ လေဆိပ်တွင်ရှိနေစဉ် ဥပဒေအကူအညီရှာဖွေတွေ့ရှိရန် ကံကောင်းသော ခိုလှုံခွင့်ရှာသူ အလွန်နည်းပါးသည်။ ရှေ့နေမရှိဘဲ တရားစွဲဆိုခြင်း သို့မဟုတ် တရားရုံးသို့ တက်ရောက်ခြင်းမှာ မဖြစ်နိုင်သလောက်ဖြစ်သည်။ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးရုံးများက တင်သွင်းသည့် လျှောက်လွှာများကဲ့သို့သော စာရွက်စာတမ်းများ ပေးပို့ရာတွင် ကူညီပေးကြောင်း ပြောဆိုသော်လည်း ခိုလှုံခွင့်ရှာသူများအတွက် တရားစွဲလျှောက်လွှာများကို ကိုယ်တိုင်ကိုင်တွယ်ခြင်း၊ တရားစွဲဆိုခကို ပေးဆောင်ခြင်း၊ ဥပဒေအကူအညီ တောင်းခံခြင်းနှင့် ထွက်ဆိုချက်များနှင့် အထောက်အထားများ တင်သွင်းခြင်းတို့သည် လက်တွေ့တွင် မဖြစ်နိုင်ပါ။ ထို့ပြင် ခိုလှုံခွင့်လျှောက်ထားသူများသည် ထွက်ခွာမည့်သူများစောင့်ဆိုင်းရာ အခန်းများအတွင်း သို့မဟုတ် မလွှဲပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်အကြောင်းကြားစာစာရွက်စာတမ်းများမှတစ်ဆင့် ဤလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ကိုယ်တိုင်မည်သို့ဆောင်ရွက်ရမည်ဆိုသည့် လမ်းညွှန်မှု သို့မဟုတ် ပံ့ပိုးမှု မရှိပါ

ဒုက္ခသည်များအား မလွှဲပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်သည့် အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ထုံးလုပ်နည်း (အုပ်ချုပ်ရေးအယူခံလျှောက်လွှာများကဲ့သို့) သည် လက်တွေ့တွင် အသုံးမဝင်တော့ပါ။ ကျန်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသောရွေးချယ်စရာမှာ ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်ရန် အုပ်ချုပ်ရေးတရားစွဲဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်းသည်လည်း အလွန်ခက်ခဲသည်။ လေဆိပ်ရှိ လူအနည်းငယ်သာ ကူညီမည့်ရှေ့နေကို ရှာတွေ့ရန် ကံကောင်းကြသည်။ ရှေ့နေမရှိဘဲ ၎င်းတို့သည် တိုင်ကြားစာ တင်သွင်းခြင်း သို့မဟုတ် တရားရုံးသို့ တက်ရောက်ခြင်း မပြုနိုင်ပါ။ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးအာဏာပိုင်များက တိုင်ကြားစာကဲ့သို့သော စာရွက်စာတမ်းများကို စာတိုက်မှ ပေးပို့ရာတွင် ကူညီပေးကြောင်း ပြောဆိုသော်လည်း ဒုက္ခသည်ခိုလှုံခွင့်ရှာသူများအတွက် တိုင်ကြားစာတင်သွင်းခြင်း၊ တရားရုံးကြေးပေးဆောင်ခြင်း၊ ဥပဒေအကူအညီလျှောက်ထားခြင်းနှင့် ထွက်ဆိုချက်များနှင့် အထောက်အထားများ ကိုယ်တိုင်တင်သွင်းခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းများကို ကိုင်တွယ်ရန် လက်တွေ့တွင် မဖြစ်နိုင်ပါ။ ထွက်ခွာမည့်သူများစောင့်ဆိုင်းရာ အခန်းအတွင်းနှင့် မလွှဲပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်အကြောင်းကြားစာတွင် ခိုလှုံခွင့်လျှောက်ထားသူများအား ဤဥပဒေလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ကိုယ်တိုင်မည်သို့ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရမည်ဆိုသည့် ညွှန်ကြားချက် သို့မဟုတ် ပံ့ပိုးမှု မပေးထားပါ

ကိုရီးယားနိုင်ငံ အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်၏ ထောက်ခံအကြံပြုချက်များအရ တရားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ခိုလှုံခွင့်ရှာသူများအတွက် အတင်းအဓမ္မ ပြန်မပို့ရေးမူကို ချိုးဖောက်သည့် တရားမဝင်ပြန်ပို့ရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို ရပ်တန့်ရမည်။ ဝန်ကြီးဌာနသည် ပြန်ပို့သည့်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများအတွင်း လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများ ထပ်မံမဖြစ်ပေါ်စေရန်လည်း သေချာစေရန် လိုအပ်သည်။ ထို့အပြင် မလွှဲပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို အလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်းကို အဆုံးသတ်ပြီး လျှောက်ထားသူအားလုံး ဥပဒေအကူအညီကို ရရှိနိုင်စေရန် စနစ်ကို အမြန်ပြုပြင်ရမည်။ ကိုရီးယားဒုက္ခသည်အခွင့်အရေးကွန်ယက်သည် ဒုက္ခသည်များအပေါ် မတရားဆက်ဆံမှုကို ဆက်လက်ဆန့်ကျင်သွားမည်ဖြစ်ပြီး “လေဆိပ်ဒုက္ခသည်များ” ၏ အခွင့်အရေးများကို သင့်လျော်စွာ ကာကွယ်ပေးရေးအတွက် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်သည်။