ကိုရီးယားနိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ ဒုက္ခသည်အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများသည် ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ကိုရီးယားအဖွဲ့အစည်းများကို ကူညီခဲ့သောကြောင့် အန္တရာယ်ကျရောက်နေသည့် အာဖဂန်နစ္စတန်ဒုက္ခသည်များ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နိုင်ရေး ကူညီပေးရန်နှင့် ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင်းရှိ ဒုက္ခသည်များကို ပြန်ပို့ခြင်း ရပ်ဆိုင်းရန် အပါအဝင် အစီအမံများကို အရေးပေါ် တောင်းဆိုလိုက်ပါသည်။
အမေရိကန်တပ်များ ဆုတ်ခွာမည်ဟု ကြေညာပြီး လေးလအကြာတွင် တာလီဘန်သည် အာဖဂန်နစ္စတန်တစ်နိုင်ငံလုံးကို အလျင်အမြန် သိမ်းပိုက်လျက်ရှိပြီး အခြေအနေမှာ လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲနေပါသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့ ပြည်တွင်းပြည်ပ မီဒီယာသတင်းများအရ လက်ရှိတွင် ကဘူးလ်ဒေသကိုသာ ထိန်းချုပ်ထားသော အာဖဂန်နစ္စတန်အစိုးရသည် တာလီဘန်နှင့် အာဏာလွှဲပြောင်းရေး ညှိနှိုင်းမှုများ စတင်ခဲ့ပြီး တာလီဘန်သည် ကဘူးလ်သို့ ချီတက်ဝင်ရောက်ပြီး ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါသည်။
ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားခဲ့သော ဤအခြေအနေတွင် ပြင်းထန်သော လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း ဖြစ်ပေါ်လာပြီး မရေမတွက်နိုင်သော ဒုက္ခသည်များသည် တာလီဘန်၏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုမှ လွတ်မြောက်ရန် တစ်ဖန် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေကြရပါသည်။ ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR) (နောက်ဆက်တွဲ ၂) ၏ အဆိုအရ မေလကုန်ပိုင်းမှစ၍ အာဖဂန်လူမျိုး ၂၅၀,၀၀၀ ဦး မိမိတို့နေအိမ်များမှ ထွက်ခွာခဲ့ရပြီး ယင်းတို့အနက် ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးများ ဖြစ်ပါသည်။ ယခုနှစ်အစမှ စတင်တွက်ချက်ပါက လူဦးရေ ၄၀၀,၀၀၀ ခန့် နေအိမ်များမှ ထွက်ခွာခဲ့ရပြီး ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်ကုန်အထိ ပြည်တွင်းနေရပ်စွန့်ခွာသူများ တစ်မျိုးတည်းပင် ၂.၉ သန်းအထိ ရှိခဲ့ပြီဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါသည်။ ထို့ကြောင့် UNHCR သည် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများအား နယ်စပ်များကို ဖွင့်ပေးရန်၊ တရားဝင်အဆင့်အတန်း မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ ဒုက္ခသည်အဖြစ် လျှောက်ထားခွင့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို ရယူနိုင်စေရန်နှင့် ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခြင်း မပြုရန် တိုက်တွန်းလျက်ရှိပါသည်။
သို့သော် ဤလူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းသည် ကိုရီးယားနှင့် လုံးဝ မသက်ဆိုင်သည် မဟုတ်ပါ။ ယွန်ဟပ်သတင်းဌာန (Yonhap News) က ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် “ကိုရီးယားအဖွဲ့အစည်းများတွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သော အာဖဂန်လူမျိုး ရာနှင့်ချီ: ‘တာလီဘန်က ကျွန်ုပ်တို့ကို လိုက်ရှာနေသည်။ ကူညီကြပါ’” ဟူသော သတင်းတွင် ကိုရီးယားအစိုးရ အဖွဲ့အစည်းများ၌ လုပ်ကိုင်ခဲ့သော ဒေသခံများ၏ ‘အော်ဟစ်တောင်းပန်သံများကို ဖော်ပြ’ ခဲ့သကဲ့သို့ ကိုရီးယားအစိုးရနှင့် အဖွဲ့အစည်းများအတွက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သော ဒေသခံဝန်ထမ်းများသည် တာလီဘန်၏ ချီတက်မှုကြောင့် ‘အန္တရာယ်’ ကျရောက်နေကြသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။
ကိုရီးယားသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၁၁ ရက်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်အထိ အာဖဂန်နစ္စတန်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး စီမံကိန်းများ ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်နယ်ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (Provincial Reconstruction Team, PRT) ကို လည်ပတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းကို ပံ့ပိုးရန် နေတိုး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ နိုင်ငံတကာ လုံခြုံရေးအကူအညီတပ်ဖွဲ့ (International Security Assistance Force) သို့ အာရှီနာတပ်ဖွဲ့ကို စေလွှတ်ခဲ့ပါသည်။ ဦးရေ အပြည့်အစုံကို ထုတ်ဖော်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ထိုလုပ်ငန်းစဉ်တွင် ဒေသခံဝန်ထမ်း အများအပြားကို စကားပြန်အဖြစ်နှင့် အခြားတာဝန်များတွင် ခန့်အပ်ခြင်း၊ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းသင်တန်းများ ပေးခြင်း စသည့် လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ သို့သော် ကိုရီးယားအစိုးရ၏ တပ်စေလွှတ်မှု သို့မဟုတ် ဒေသပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများကို ကူညီခဲ့သော စကားပြန်များနှင့် အရပ်သားများစွာသည် ထိုအကြောင်းကြောင့်ပင် အန္တရာယ်ကျရောက်လာကြပါသည်။ နိုင်ငံခြားအစိုးရများကို ကူညီခဲ့သဖြင့် ‘တာလီဘန်အပေါ် သစ္စာဖောက်များ’ အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (Human Rights Watch) ၏ အစီရင်ခံစာ (နောက်ဆက်တွဲ ၄) အရ တာလီဘန်သည် ယခင်စကားပြန်များနှင့် နိုင်ငံခြားတပ်များအတွက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သူများ အန္တရာယ်ရှိနေသည်ကို တရားဝင် ငြင်းဆိုသော်လည်း ၎င်းတို့ကို သစ္စာဖောက်များအဖြစ် ရှုမြင်ကြောင်း ပြသနေပြီး အမှန်တကယ်ပင် အာဖဂန်အစိုးရ သို့မဟုတ် နိုင်ငံခြားသားများအတွက် လုပ်ကိုင်သည်ဟု စွပ်စွဲသော အရပ်သားများကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ပြီး သတ်ဖြတ်ခံရသည့် ဖြစ်ရပ်များကိုလည်း သိရှိရပါသည်။
၂၀၁၄ ခုနှစ်က ကိုရီးယားအစိုးရ၏ ပြည်နယ်ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ဆုတ်ခွာစဉ်ကလည်း “ကျန်ရစ်ခဲ့သော” ဒေသခံအကူအညီပေးသူများကို ဒုက္ခသည်အဖြစ် ကာကွယ်ပေးပြီး မိမိနိုင်ငံသို့ ခေါ်ဆောင်သွားသော အခြားနိုင်ငံများနှင့် မတူဘဲ မည်သည့်အစီအမံမျှ မရှိခဲ့ခြင်းကို ပြည်တွင်းအရပ်ဘက်လူ့အဖွဲ့အစည်းက ဝေဖန်ခဲ့ပါသည် (နောက်ဆက်တွဲ ၃၊ စာတမ်း: “ဒုက္ခသည်ပြန်လည်နေရာချထားရေးစနစ်၏ ရှုထောင့်မှ ကြည့်သော နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ စေလွှတ်ထားသည့် ကိုရီးယားစစ်တပ်က ခန့်အပ်ခဲ့သော ဒေသခံအကူအညီပေးသူများကို ကာကွယ်ရန် အခြေခံနှင့် နည်းလမ်းများ”)။ ယခုအခါ ၎င်းတို့နှင့် ၎င်းတို့၏ မိသားစုများသည် ချီတက်လာသော တာလီဘန်၏ သိမ်းပိုက်မှုကြောင့် အပြည့်အဝ အန္တရာယ်ကျရောက်နေပါပြီ။
ယနေ့တိုင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း လုပ်ငန်းစဉ်နှင့် ကြာချိန်နှင့်ပတ်သက်၍ ဝေဖန်မှုများ ရှိသော်လည်း အမေရိကန်သည် စကားပြန်များနှင့် ၎င်းတို့၏ မိသားစုများကို အထူးရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူဗီဇာ (Special Immigrant Visa, SIV) ထုတ်ပေးသည့်ပုံစံဖြင့် အမေရိကန်သို့ ပြန်လည်နေရာချထားပေးလျက်ရှိပြီး ယခင်က နိုင်ငံရပ်ခြား စစ်ဆင်ရေးများတွင် ပါဝင်ခဲ့သော နေတိုးအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများသည်လည်း တပ်ဆုတ်ခွာစဉ် အလားတူလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဖန်တီး၍ ၎င်းတို့ကို မိမိနိုင်ငံသို့ ရွှေ့ပြောင်းကယ်ဆယ်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်များ ရှိပါသည်။ လုံလောက်မှု မရှိသေးသော်လည်း ယခုအချိန်တွင် ထိုကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းစဉ်များကို ပြင်ဆင်နေသည့် နိုင်ငံများဖြစ်သော အမေရိကန်၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ ဩစတြေးလျ၊ နယ်သာလန်နှင့် ဂျာမနီတို့ကို သိရှိရပြီး (နောက်ဆက်တွဲ ၄၊ လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ ဆောင်းပါး) နောင်တွင် အခြေအနေပြောင်းလဲမှုနှင့်အညီ ယင်းနိုင်ငံအရေအတွက် ပိုမိုများပြားလာမည် ဖြစ်ပါသည်။
အာဖဂန်နစ္စတန်ဒုက္ခသည်များ နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ ထွက်ပြေးနေကြပြီး ကိုရီးယားအစိုးရနှင့် အဖွဲ့အစည်းများကို စိတ်ရောကိုယ်ပါ ကူညီခဲ့သော ဒေသခံအကူအညီပေးသူများက ကိုရီးယားအစိုးရထံ ကာကွယ်ပေးရန် တရားဝင် တောင်းခံခဲ့ကြောင်း မီဒီယာသတင်းများ စသည်တို့မှတစ်ဆင့် သိရှိလာရသော ယခုအချိန်တွင် ကိုရီးယားအစိုးရသည် ‘ပြန်လည်နေရာချထားရေးစနစ်ကို အသုံးပြုခြင်း’ သို့မဟုတ် အာဖဂန်နစ္စတန်ရှိ သံရုံး သို့မဟုတ် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများရှိ သံရုံးများမှတစ်ဆင့် လျှောက်လွှာများ လက်ခံ၍ ကိုရီးယားသို့ ထွက်ပြေးခိုလှုံနိုင်မည့် ဗီဇာ ထုတ်ပေးခြင်း စသည့် တိကျသော အစီအမံများကို ချမှတ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ “မည်သူမျှ နောက်တွင် ကျန်မရစ်စေရ (No one left behind)” ဟူသော ကြွေးကြော်သံသည် ရုပ်ရှင်ထဲတွင်သာမက လက်တွေ့တွင် အမှန်တကယ် ရှိရမည်ဖြစ်ပြီး ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများ၏ အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာသော ကိုရီးယားသည် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်း၏ ယုံကြည်မှုအပေါ် အခြေခံသော ဤကဲ့သို့သော တာဝန်ဝတ္တရားများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် မလိုအပ်သော နိုင်ငံ မဟုတ်တော့ဘဲ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် ထိုတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် တောင်းဆိုခံနေရပါသည်။
တစ်ဖက်တွင်လည်း အာဖဂန်နစ္စတန်၏ ဤလူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းအတွင်း ဥရောပနိုင်ငံအများအပြားသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ဒုက္ခသည်များ၏ နေထိုင်ခွင့်ကို သက်တမ်းတိုးပေးလျက်ရှိပြီး ပြန်ပို့ခြင်းကို ရပ်ဆိုင်းထားကာ UNHCR ကလည်း ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ အစိုးရများအား အလားတူအစီအမံများ ချမှတ်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့ပါသည်။ ကိုရီးယားအစိုးရသည် မကြာသေးမီက မြန်မာစစ်တပ်၏ အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံခြားသားများ၏ နေထိုင်ခွင့်ကို သက်တမ်းတိုးပေးခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းထားမှုမှ လွှတ်ပေးခြင်းနှင့် ပြန်ပို့ခြင်းကို ရပ်ဆိုင်းခြင်း စသည့် အစီအမံများ ချမှတ်ခဲ့ဖူးပါသည်။ ကိုရီးယားတွင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် နေထိုင်လျက်ရှိသော သို့မဟုတ် ထွက်ပြေးခိုလှုံလာသော အာဖဂန်နစ္စတန်ဒုက္ခသည်များ ရှိသော်လည်း ကိုရီးယား၏ တင်းကျပ်သော စိစစ်မှုကြောင့် အများစုမှာ ဒုက္ခသည်အဖြစ် ကာကွယ်မှု မရရှိကြဘဲ ၎င်းတို့အနက် အချို့မှာ နိုင်ငံမှ နှင်ထုတ်ခံရတော့မည့် အခြေအနေ သို့မဟုတ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းတွင် ထိန်းသိမ်းခံရမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရပါသည်။ ကိုရီးယားတွင်ရှိသော အာဖဂန်နစ္စတန်ဒုက္ခသည်များအတွက်လည်း ၎င်းတို့နိုင်ငံ၏ အခြေအနေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစား၍ ပြန်ပို့ခြင်းနှင့် ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းတွင် ချုပ်နှောင်ခြင်းကို ရပ်ဆိုင်းခြင်း၊ နေထိုင်ခွင့် သက်တမ်းတိုးခြင်း စသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို ချက်ချင်း အကောင်အထည်ဖော်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။
ထို့ကြောင့် ကိုရီးယားဒုက္ခသည်အခွင့်အရေးကွန်ရက် (Korea Refugee Rights Network) အဖွဲ့ဝင် အဖွဲ့အစည်းများသည် ကိစ္စ၏ အရေးတကြီးဖြစ်မှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစား၍ အာဏာပိုင်များထံ အောက်ပါအတိုင်း တောင်းဆိုပါသည်။
ပထမ၊ ကိုရီးယားအစိုးရသည် ပြည်နယ်ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့နှင့် ဆက်စပ်အဖွဲ့အစည်းများတွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သော စကားပြန်များအပါအဝင် ဒေသခံဝန်ထမ်းများနှင့် ၎င်းတို့၏ မိသားစုများ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နိုင်ရေးအတွက် အခြေအနေ စုံစမ်းသိရှိခြင်းနှင့် ဗီဇာထုတ်ပေးခြင်းကို ချက်ချင်း ဆောင်ရွက်ရမည်။
ဒုတိယ၊ ကိုရီးယားအစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ချမှတ်ခဲ့သော တက်ကြွသည့် အစီအမံများနှင့်အညီ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသား နိုင်ငံခြားသားများကို ပြန်ပို့ခြင်းနှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းကို ထိုနိုင်ငံ၏ အခြေအနေတွင် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော ပြောင်းလဲမှု မဖြစ်ပေါ်မချင်း ချက်ချင်း ရပ်ဆိုင်းပြီး နေထိုင်ခွင့် ပြုရမည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်
ကိုရီးယားဒုက္ခသည်အခွင့်အရေးကွန်ရက်
ကိုရီးယားဒုက္ခသည်အခွင့်အရေးကွန်ရက် (၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့ အထိ အောက်ပါ အဖွဲ့ဝင်အဖွဲ့အစည်း ၂၉ ခုနှင့် အထူးအဖွဲ့ဝင် ၄ ခု)
ကိုရီးယားဒုက္ခသည်အခွင့်အရေးကွန်ရက် [TFC (The First Contact for Refugee)၊ ပြည်သူ့အကျိုးပြု ဥပဒေစင်တာ APIL၊ ပြည်သူ့အကျိုးပြု ရှေ့နေများနှင့်အတူ ဒုံဟဲန်း၊ ပြည်သူ့အကျိုးပြုအသင်း ဂျောင်၊ ပြည်သူ့အကျိုးပြု လူ့အခွင့်အရေးဥပဒေဖောင်ဒေးရှင်း ဂုံဂမ်၊ ပြည်သူ့အကျိုးပြု လူ့အခွင့်အရေးစင်တာ DREAM၊ နိုင်ငံတကာ ဒုက္ခသည်ကူညီရေးအဖွဲ့ ပီနန်ချို၊ ဂလိုဘယ်ဟုပ်၊ ဒုက္ခသည်အခွင့်အရေးစင်တာ၊ ဒုံဒူချွန် ဒုက္ခသည်အသိုင်းအဝိုင်း၊ ဒုံဂျက် FM၊ ဒီမိုကရေစီလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် ရှေ့နေများအသင်း နိုင်ငံတကာ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးကော်မတီ၊ ဒူရူးအသင်း၊ ဆိုးလ် အွန်ဒရင်း ပညာရေးစင်တာ၊ ဆူဝမ် ဂလိုဘယ်ဒရင်း စင်တာ၊ ဆွန်ချွန် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ ကူညီရေးစင်တာ၊ အာရှ၏ မိတ်ဆွေများ၊ Migration to Asia Peace (MAP)၊ ရွှေ့ပြောင်းအမျိုးသမီးများအတွက် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေး အသိုင်းအဝိုင်း အီကိုဖမ်း၊ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ ကူညီရေး ပြည်သူ့အကျိုးပြုစင်တာ ဂမ်ဒုံ၊ အူဂျောင်ဘူ EXODUS၊ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ ကူညီရေးစင်တာ ချင်ဂူ၊ ဂျေဂျူ ကက်သလစ်ဂိုဏ်းချုပ် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ ဓမ္မအမှုတော်စင်တာ နာအိုမီ၊ ဒုံချွန် ဖောင်ဒေးရှင်း၊ ဟွာဝူ ပြည်သူ့အကျိုးပြုဖောင်ဒေးရှင်း၊ ဂျေဂျူ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လူ့အခွင့်အရေး သုတေသနဌာန WHAT၊ ပြည်သူပါဝင်သော ဒီမိုကရေစီအတွက် ပြည်သူ့စည်းလုံးညီညွတ်ရေး၊ ပါဂျူ EXODUS၊ ကိုရီးယား ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ လူ့အခွင့်အရေးစင်တာ]