سازمانهای مدافع حقوق پناهندگان در سراسر کره در ۱۶ اوت بهطور فوری خواستار اتخاذ تدابیری از جمله کمک به خروج پناهندگان افغانی که به دلیل یاری رساندن به نهادهای کرهای در معرض خطر قرار گرفتهاند، و توقف بازگرداندن پناهندگان مقیم کره هستند.
چهار ماه پس از اعلام خروج نیروهای آمریکایی، طالبان با سرعتی برقآسا در حال تسلط بر سراسر افغانستان است و اوضاع بهسرعت در حال تغییر است. بر اساس گزارشهای رسانههای داخلی و خارجی در ۱۵ اوت ۲۰۲۱، دولت افغانستان که اکنون تنها منطقه کابل را در کنترل دارد، مذاکره با طالبان درباره انتقال قدرت را آغاز کرده و طالبان نیز وارد کابل شدهاند.
در این وضعیت پیشبینیشده، بحران انسانی جدی در حال وقوع است و پناهندگان بیشماری برای گریز از آزار طالبان بار دیگر راهی آوارگی شدهاند. به گفته کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان (UNHCR) (پیوست ۲)، از پایان ماه مه تاکنون ۲۵۰ هزار افغان ناچار به ترک خانههای خود شدهاند که ۸۰ درصد آنان زنان و کودکان هستند. اگر از آغاز امسال حساب کنیم، حدود ۴۰۰ هزار نفر ناگزیر خانههای خود را ترک کردهاند و تا پایان سال ۲۰۲۰ شمار آوارگان داخلی بهتنهایی به ۲٫۹ میلیون نفر رسیده بود. از این رو UNHCR از کشورهای همسایه میخواهد مرزهای خود را باز کنند، دسترسی به روند درخواست پناهندگی را صرفنظر از وضعیت حقوقی افراد فراهم سازند و آنان را بازنگردانند.
اما این بحران انسانی به هیچ وجه بیارتباط با کره نیست. همانطور که خبرگزاری یونهاپ (Yonhap News) در ۱۱ اوت در گزارشی با عنوان «صدها افغان شاغل در نهادهای کرهای: “طالبان در تعقیب ماست. کمک کنید”» که «فریادهای» افراد محلی شاغل در نهادهای دولت کره را بازتاب داد، گزارش کرد، کارکنان محلی که برای دولت و نهادهای کره کار کردهاند، در پی پیشروی طالبان «در خطر» قرار گرفتهاند.
کره از ۱۱ مه ۲۰۱۰ تا ۲۳ ژوئن ۲۰۱۴ برای اجرای پروژههای بازسازی در افغانستان، تیم بازسازی ولایتی (Provincial Reconstruction Team, PRT) را اداره کرد و برای پشتیبانی از آن، یگان «آشنا» را به نیروهای بینالمللی کمک به امنیت (International Security Assistance Force) تحت فرماندهی ناتو اعزام کرد. هرچند شمار آنان بهطور کامل روشن نشده است، در این روند بسیاری از کارکنان محلی بهعنوان مترجم و در نقشهای دیگر استخدام شدند و فعالیتهایی مانند آموزش حرفهای نیز انجام شد. اما مترجمان و بسیاری از غیرنظامیانی که به اعزام نیرو یا فعالیتهای بازسازی دولت کره کمک کردند، دقیقاً به همین دلیل در خطر قرار میگیرند، زیرا به خاطر یاری رساندن به دولتهای خارجی، «خائن از نگاه طالبان» تلقی میشوند. بر اساس گزارش دیدهبان حقوق بشر (Human Rights Watch) (پیوست ۴)، طالبان در حالی که بهطور رسمی انکار میکنند که مترجمان سابق و کسانی که برای نیروهای خارجی کار کردهاند در خطرند، نشان میدهند که آنان را خائن میدانند؛ در عمل غیرنظامیانی را که به کار برای دولت افغانستان یا خارجیان متهم میکنند هدف قرار دادهاند و مواردی از قتل نیز شناخته شده است.
در سال ۲۰۱۴ نیز، هنگام خروج تیم بازسازی ولایتی دولت کره، جامعه مدنی کره از اینکه برخلاف کشورهای دیگر که یاوران محلی «جامانده» را بهعنوان پناهنده حمایت کردند و به کشور خود بردند، هیچ تدبیری اندیشیده نشده بود، انتقاد کرد (پیوست ۳، مقاله: «مبانی و راهکارهای حمایت از یاوران محلی استخدامشده توسط ارتش کره اعزامی به خارج از منظر نظام اسکان مجدد پناهندگان»). اکنون آنان و خانوادههایشان با تسلط طالبانِ در حال پیشروی، بهطور کامل در خطر قرار گرفتهاند.
هماکنون نیز، با وجود انتقادهایی در داخل آمریکا درباره روند و زمان آن، ایالات متحده به همین ترتیب با صدور ویزای ویژه مهاجرتی (Special Immigrant Visa, SIV) برای مترجمان و خانوادههایشان، آنان را در آمریکا اسکان مجدد میدهد، و کشورهای عضو ناتو که در گذشته در مأموریتهای خارجی شرکت داشتند نیز هنگام خروج نیروهایشان روندهای مشابهی ایجاد کردند و این افراد را به کشور خود منتقل کردند. هرچند کافی نیست، کشورهایی که هماکنون چنین روندهایی را فراهم میکنند، یعنی آمریکا، بریتانیا، استرالیا، هلند و آلمان، شناخته شدهاند (پیوست ۴، مقاله دیدهبان حقوق بشر) و در آینده شمار آنها با تغییر اوضاع بیشتر خواهد شد.
اکنون که پناهندگان افغان به خارج میگریزند و از طریق گزارشهای رسانهای و منابع دیگر روشن شده است که یاوران محلی که صادقانه به دولت و نهادهای کره کمک کردهاند، رسماً از دولت کره درخواست حمایت کردهاند، دولت کره باید تدابیر مشخصی بیندیشد: یا «استفاده از نظام اسکان مجدد»، یا دریافت درخواستها از طریق سفارت خود در افغانستان یا سفارتهایش در کشورهای همسایه و صدور ویزایی که امکان پناه گرفتن در کره را فراهم کند. شعار «هیچکس جا نماند (No one left behind)» باید در واقعیت وجود داشته باشد، نه فقط در فیلمها؛ و کره که به جرگه کشورهای توسعهیافته پیوسته است، دیگر کشوری نیست که بتواند از بررسی چنین تعهداتی که بر اعتماد جامعه بینالمللی استوار است چشم بپوشد، بلکه برعکس، از آن خواسته میشود که این مسئولیت را بر عهده گیرد.
از سوی دیگر، در میانه این بحران انسانی در افغانستان، چندین کشور اروپایی اقامت پناهندگان افغان را تمدید کرده و بازگرداندن آنان را متوقف کردهاند و UNHCR نیز از دولتهای سراسر جهان خواسته است همین تدابیر را اتخاذ کنند. دولت کره بهتازگی در پی بحران انسانی ناشی از کودتای نظامی در میانمار، اقامت اتباع میانمار را تمدید کرد، آنان را از بازداشت آزاد کرد و بازگرداندنشان را متوقف ساخت. در کره پناهندگان افغانی هستند که به دلایل گوناگون در این کشور زندگی میکنند یا به آن پناه آوردهاند، اما به دلیل سختگیری در بررسی درخواستها در کره، بیشتر آنان بهعنوان پناهنده حمایت نمیشوند و برخی در آستانه اخراج یا در خطر نگهداری در بازداشتگاه اتباع خارجی هستند. برای پناهندگان افغان مقیم کره نیز باید با در نظر گرفتن اوضاع کشورشان، اقداماتی مانند توقف بازگرداندن و بازداشت و تمدید اقامت را فوراً اجرا کرد.
از این رو، سازمانهای عضو شبکه حقوق پناهندگان کره (Korea Refugee Rights Network) با توجه به فوریت موضوع، خواستههای زیر را از مقامات مطرح میکنند.
نخست، دولت کره باید فوراً وضعیت کارکنان محلی، از جمله مترجمانی که در تیم بازسازی ولایتی و نهادهای مرتبط کار کردهاند، و خانوادههایشان را شناسایی کند و برای خروج آنان ویزا صادر کند.
دوم، دولت کره باید همانند اقدامات فعالانهاش در قبال بحران انسانی میانمار، بازگرداندن و بازداشت اتباع افغانستان را تا زمانی که تغییر معناداری در اوضاع آن کشور رخ نداده است فوراً متوقف کند و به آنان اجازه اقامت دهد.
۱۶ اوت ۲۰۲۱
شبکه حقوق پناهندگان کره
شبکه حقوق پناهندگان کره (۲۹ سازمان عضو و ۴ عضو ویژه زیر، تا ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۱)
شبکه حقوق پناهندگان کره [TFC (The First Contact for Refugee)، مرکز حقوق منافع عمومی APIL، دونگهنگ همراه با وکلای منافع عمومی، مؤسسه منافع عمومی جونگ، بنیاد حقوق منافع عمومی و حقوق بشر گونگگام، مرکز منافع عمومی و حقوق بشر DREAM، سازمان بینالمللی حمایت از پناهندگان پینانچو، گلوبال هوپ، مرکز حقوق پناهندگان، جامعه پناهندگان دونگدوچئون، دونگجاک FM، کمیته همبستگی بینالمللی انجمن وکلا برای جامعه دموکراتیک، مؤسسه دورو، مرکز آموزشی سئول آندریم، مرکز سوون گلوبال دریم، مرکز حمایت از مهاجران سونچئون، دوستان آسیا، Migration to Asia Peace (MAP)، جامعه فرهنگی و اقتصادی زنان مهاجر اکوفام، مرکز منافع عمومی حمایت از مهاجران گامدونگ، اویجونگبو EXODUS، مرکز حمایت از مهاجران چینگو، مرکز شبانی مهاجران نائومی در اسقفنشین کاتولیک ججو، بنیاد دونگچئون، بنیاد منافع عمومی هواوو، مؤسسه پژوهشی صلح و حقوق بشر ججو WHAT، همبستگی مردمی برای دموکراسی مشارکتی، پاجو EXODUS، مرکز حقوق بشر مهاجران کره]