ကိုရီးယားနိုင်ငံရှိ ဒုက္ခသည်များအတွက် လမ်းညွှန်ချက် ထုတ်ဖော်ပြသမှုဆိုင်ရာ ထုတ်ပြန်ချက်

ဒုက္ခသည်လမ်းညွှန်ချက် ထုတ်ဖော်ပြသရေးဆိုင်ရာ မကြာသေးမီ တရားမှုခင်းတွင် ဆိုးလ်အဆင့်မြင့်တရားရုံးသည် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် တရားရေးဝန်ကြီးအား ဒုက္ခသည်လမ်းညွှန်ချက်များ၏ အကြောင်းအရာကို ထုတ်ဖော်ပြသရန် တောင်းဆိုသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်ခဲ့ပါသည်။ မှတ်ပုံတင်ခိုးဝင်ခြင်းနှင့် ခိုးထုတ်ခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များနှင့် ခိုးထုတ်သူများအတွက် နေထိုင်ခွင့်ဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်တို့သည် ထုတ်ဖော်ပြသရမည့် တောင်းဆိုချက်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိပါသည်။ ဆုံးဖြတ်ချက် အတည်ဖြစ်ပြီးနောက် ဒုက္ခသည်အခွင့်အရေးစင်တာ (Refugee Rights Center) သည် ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဒုက္ခသည်လမ်းညွှန်ချက်များ၏ အကြောင်းအရာကို ထုတ်ဖော်ပြသရန် တောင်းဆိုခဲ့ပါသည်။ တရားစီရင်ရေးက တောင်းဆိုထားသော လမ်းညွှန်ချက်များကို ၂၇ ရက်နေ့တွင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့ပြီး လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ဒုက္ခသည်အသိအမှတ်ပြု စီမံခန့်ခွဲမှုတို့၏ တရားမျှတမှုနှင့် ဖြောင့်မတ်မှုကို ထိခိုက်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် အများအားဖြင့် ထုတ်ဖော်ပြသရန် ငြင်းဆိုခဲ့ပါသည်။

ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သော ဒုက္ခသည်လမ်းညွှန်ချက်များတွင် 2020 ခုနှစ် ဧပြီလမှစ၍ အသက်ဝင်နေသည့် ရာဇဝတ်မှတ်တမ်း ပြန်လည်စစ်ဆေးခြင်း၊ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်ခွင့်၊ အသိအမှတ်ပြုခံ ဒုက္ခသည်များနှင့် ၎င်းတို့၏ နေထိုင်မှု စီမံခန့်ခွဲခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များ ပါဝင်ပါသည်။

မကြာသေးမီ ထုတ်ဖော်ပြသမှုကြောင့် ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူများ၊ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်ခွင့်ရသူများနှင့် အသိအမှတ်ပြုခံ ဒုက္ခသည်များသည် နေထိုင်ခွင့် (သက်တမ်းတိုးခြင်း၊ ပြောင်းလဲခြင်း စသည်)၊ အလုပ်လုပ်ခွင့် လျှောက်ထားခြင်း (သက်တမ်းတိုးခြင်း)၊ မိသားစုပြန်လည်ပေါင်းစည်းခြင်း၊ ရာဇဝတ်ကျူးလွန်သူ စံနှုန်းများ စသည့် နိုင်ငံဝင်ထွက်ဆိုင်ရာ အခြေခံအချက်အလက်များကို ရယူခွင့် အာမခံချက် ရရှိလာကြပါသည်။ ဤထုတ်ဖော်ပြသမှုကြောင့် တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ အခြေခံအခွင့်အရေးများနှင့် နေ့စဉ်ဘဝ၏ တည်ငြိမ်မှုနှင့် တသမတ်တည်းဖြစ်မှုကို နက်ရှိုင်းစွာ သက်ရောက်သည့် အရေးပါသော အချက်အလက်များကို နောက်ဆုံးတွင် ရယူနိုင်လာပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုလမ်းညွှန်ချက်များက သက်ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို စောင့်ကြည့်ထိန်းချုပ်နိုင်စေပြီး အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်များ၏ ထင်ရာစိုင်းသုံးစွဲမှုကို ကာကွယ်နိုင်စေကာ ဒုက္ခသည်ဥပဒေ၊ ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်း၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဥပဒေနှင့် သက်ဆိုင်ရာ အခြား နိုင်ငံတကာ ဒုက္ခသည်အခွင့်အရေး စံနှုန်းများကို ချိုးဖောက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။

သို့ရာတွင် မကြာသေးမီ ထုတ်ဖော်ပြသမှုသည် သက်ဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များ၏ အကြောင်းအရာကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ဖော်ထုတ်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ပါသည်။ ဒုက္ခသည်စိစစ်ရေးဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်ကို လူသိရှင်ကြား မျှဝေရန် ကျန်ရှိနေပြီး ဆက်စပ်အမှုများ မပြီးဆုံးသေးသောကြောင့်ဟု အကြောင်းပြထားပါသည်။ ၎င်းအစား လွန်ခဲ့သော ၂ နှစ်က ခေတ်နောက်ကျသော လမ်းညွှန်ချက်များကိုသာ ဖွင့်ပြခဲ့ပါသည်။ ၎င်းသည် အုပ်ချုပ်ရေး ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၊ တရားမျှတမှုနှင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်နိုင်မှုတို့အတွက် ဒုက္ခသည်လမ်းညွှန်ချက်များကို ထုတ်ဖော်ပြသရန် တောင်းဆိုသည့် တရားရုံးဆုံးဖြတ်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ပါသည်။ တရားစီရင်ရေး၏ ဤသို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ငြင်းဆန်သည့် သဘောထားကြောင့် ထုတ်ဖော်ပြသရန် တောင်းဆိုမှုများ ထပ်ခါထပ်ခါ ပြုလုပ်ရခြင်းနှင့် လမ်းညွှန်ချက်များကို အစိတ်အပိုင်းလိုက် ဖော်ပြခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နေပြီး ရှည်ကြာသော လုပ်ငန်းစဉ်ကိုယ်တိုင်ကပင် လက်ရှိ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး အုပ်ချုပ်မှု၏ ထူးခြားသော ပိတ်ဆို့မှုကို သက်သေပြနေပါသည်။

ထို့အပြင် ဒုက္ခသည်လမ်းညွှန်ချက်များကို ထုတ်ဖော်ပြသခြင်းကြောင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး အုပ်ချုပ်မှုသည် ယခုအထိ ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်ကို အလွန်အမင်း မှီခိုခဲ့ကြောင်း ပိုမိုရှင်းလင်းလာပါသည်။ ထိုစနစ်အောက်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အစိုးရဝန်ထမ်းများသည် ၎င်းတို့၏ ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်ကို မကြာခဏ ထင်ရာစိုင်း အသုံးပြုခဲ့ကြပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဒုက္ခသည်လမ်းညွှန်ချက်အရ ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူများကို အများဆုံး ၁ နှစ်အထိ နေထိုင်ခွင့် ပေးနိုင်သော်လည်း လက်တွေ့တွင် ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူအများစုသည် ၆ လတာ နေထိုင်ခွင့်ဖြင့်သာ နေထိုင်နေကြပါသည်။ အချို့ကိစ္စများတွင် ၎င်းတို့၏ နေထိုင်ခွင့် သက်တမ်းတိုးမှုကို ၁ လ သို့မဟုတ် ၃ လ ကာလတိုအတွက်သာ လက်ခံသဖြင့် ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူများ၏ အသက်ရှင်သန်ခွင့်နှင့် နေထိုင်ခွင့်တို့သည် အလွန်မတည်ငြိမ်ပါ။ ထို့ပြင် ဒုက္ခသည်အဖြစ် လျှောက်ထားပြီး ၆ လ မပြည့်သေးသူများပင် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကူအညီ လိုအပ်သည့် ကိစ္စများတွင် ခြွင်းချက်အဖြစ် အလုပ်လုပ်ခွင့် ရနိုင်ကြောင်း လမ်းညွှန်ချက်တွင် ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားပါသည်။ သို့ရာတွင် ဤလမ်းညွှန်ချက်ကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့် တစ်ခုတည်းသော ကိစ္စမှာ နိုင်ငံရေးရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် 2018 ခုနှစ်တွင် ဂျေဂျူကျွန်းမှတစ်ဆင့် ယီမင်ဒုက္ခသည်များကို လက်ခံခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး အခြားမည်သည့်ကိစ္စတွင်မျှ ဒုက္ခသည်များကို ထိုဖြစ်နိုင်ခြေအကြောင်း အသိပေးခဲ့ခြင်း မရှိပါ။

ထို့ကြောင့် ဤထုတ်ဖော်ပြသမှုက လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး အုပ်ချုပ်မှု၏ ခွဲခြားဆက်ဆံသော၊ တရားမဝင်သော အလေ့အကျင့်များကိုလည်း ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့ပါသည်။ ၁ နှစ်ကျော် နေထိုင်ခဲ့ပြီး တရားဝင်နေထိုင်ခွင့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးရန် ၄ လ သို့မဟုတ် ထိုထက်နည်းသော ကာလသာ ကျန်တော့သည့် ဒုက္ခသည် ပြန်လည်လျှောက်ထားသူများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ပြန်လည်လျှောက်ထားမှုကို တရားမဝင်ဘဲ ငြင်းပယ်ခံရပြီး ထွက်ခွာရန် အမိန့်ရရှိခဲ့ကြပါသည်။ ဒုက္ခသည်ဥပဒေက ဒုက္ခသည်စိစစ်ရေး ကာလကို ၆ လဟု သတ်မှတ်ထားသော်လည်း ၁ နှစ်မှ ၂ နှစ်အထိ နှောင့်နှေးမှုများကို ယေဘုယျ တွေ့ရှိရပါသည်။ ထိုသို့သော ကိစ္စများစွာတွင် နှောင့်နှေးမှုအတွက် ဒုက္ခသည်လျှောက်ထားသူများကိုပင် တာဝန်ရှိသူများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး သက်ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအခကြေးငွေများ ကောက်ခံခဲ့ပါသည်။ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်ခွင့်ကို ပယ်ဖျက်ခြင်းသည် နှိပ်စက်မှုဆန့်ကျင်ရေး ကွန်ဗင်းရှင်းကဲ့သို့ နိုင်ငံတကာ လူသားချင်းစာနာမှုဥပဒေနှင့် ဆန့်ကျင်ပြီး ဒုက္ခသည်အသိအမှတ်ပြုမှု လုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း အတင်းအဓမ္မ ထွက်ခွာစေသည့် အမိန့်ကို ခွင့်ပြုထားသော လမ်းညွှန်ချက်သည် ပြန်လည်မလွှဲပြောင်းရေး (non-refoulement) မူဝါဒနှင့် ဆန့်ကျင်ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားပါသည်။

ကွန်ရက်သည် ဒုက္ခသည်လမ်းညွှန်ချက်များကို တရားမျှတပြီး ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ၊ အထူးသဖြင့် ဥပဒေနှင့်အညီ အကောင်အထည်ဖော်ကြောင်း သေချာစေရန် ပုံမှန် စောင့်ကြည့်သွားရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။ ထို့ပြင် ကွန်ရက်သည် ဒုက္ခသည်များ၏ အခြေခံအခွင့်အရေးများကို အာမခံရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ ဒုက္ခသည်အဆင့်အတန်းဆိုင်ရာ အခြေခံအချက်အလက်များကို အမြဲမှတ်သားနိုင်စေရန် လမ်းညွှန်ချက်များကို ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်ထားပါသည်။ တရားစီရင်ရေးသည် သက်ဆိုင်ရာ မူဝါဒများ၏ နောက်ဆုံးအခြေအနေကို ဒုက္ခသည်များထံ စဉ်ဆက်မပြတ် ပေးအပ်ရန် တရားရုံးဆုံးဖြတ်ချက်များကို လိုက်နာရမည်ဖြစ်ပြီး ဒုက္ခသည်လမ်းညွှန်ချက်များသည် သက်ရောက်သော ဥပဒေများနှင့် နိုင်ငံတကာစံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီမှု ရှိမရှိကိုလည်း ပြန်လည်စစ်ဆေးရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့အပြင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဌာနသည် ၎င်း၏ ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်၏ အတိုင်းအတာကို ကျော်လွန်သည့် တရားမဝင်သော အုပ်ချုပ်ရေး အလေ့အကျင့်များကို ရပ်တန့်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

2022.05.03.

Refugee Rights Network, Minority Refugee Rights Network